Translate

Zoeken in deze blog

dinsdag 14 februari 2023

De Leckere Brewery Medieval Gruit Ale

Ik keek vandaag* voor een bier in de kast en zag de Gerardus Zwoele Zomer Nacht van Gulpener Bierbrouwerij. De Gerardus Zwoele Zomer Nacht is volgens https://www.bierista.nl/gerardus-zwoele-zomer-nacht een botanical blast met tonen van gember. Het bier heeft een alcoholpercentage van 3,8%. Ik had niet zo'n zin in een gemberzurig bier en gezien de geweldige Celtic Ale koos ik de Medieval Gruit Ale. 

Ik vergat gister helemaal in te gaan op de brouwerij De Leckere uit Utrecht.

Brouwerij De Leckere is een Utrechtse bierbrouwerij die gevestigd is in het Werkspoorkwartier te Utrecht. Het is de grootste brouwerij van Utrecht.[1] (https://nl.wikipedia.org/wiki/Brouwerij_De_Leckere)

Brewery De Leckere was founded in 1997 with the ambition to brew completely organically. For the first 10 years, De Leckere had some tough times. Since 2007, the brewery has been owned by Eric Odenwald. He is steadily building a stable, fully organic brewery. And with success, during our visit in De Meern it becomes clear that the current setup can hardly meet the demand. "The biggest challenge now is to get everything out of the brewing installation that is in it", says brewery manager Gijs. The future looks good: the plans for a new brewery are there and in October 2017 De Leckere opens the Werkspoorcafé at the newest hot spot in Utrecht. (https://www.beerwulf.com/en-nl/p/brewers/brouwerij-de-leckere)

De brouwerij werd opgericht in 1997 op industrieterrein Lage Weide met tweedehands materialen door een Utrechtse vriendengroep die voorstanders waren van biologische landbouw en voeding. In 1998 had de brouwerij 140 verkooppunten. Op 17 mei 2001 opende de toenmalige minister van economische zaken Annemarie Jorritsma officieel een nieuwe brouwerij met een nieuwe, door De Leckere ontworpen brouwinstallatie op industrieterrein Oudenrijn in De Meern. De verhuizing bracht de brouwerij in de problemen en een faillissement dreigde. Na meerdere overnames is de brouwerij sinds 2007 in handen van Odenwald Organic Food Group. In 2018 verhuisde de brouwerij terug naar Utrecht en vestigde zich in het Werkspoorkwartier, omdat de locatie in De Meern te klein werd. Met de verhuizing werd de capaciteit van de brouwerij verdubbeld.[1] Op initiatief van Het Utrechts Archief brouwt de brouwerij sinds 2007 een bier naar middeleeuws recept van het abdijbier van de Utrechtse Paulusabdij. In 2009 is de brouwerij verkozen tot Utrechtse Held van de Smaak. Anno 2010 wordt het bier onder andere verkocht in biologische winkels, filialen van de slijterijketens Gall&Gall en Mitra en in 280 Albert Heijn-winkels. In januari 2016 sloot de brouwerij zich als tiende lid aan bij de brancheorganisatie Nederlandse Brouwers. (https://nl.wikipedia.org/wiki/Brouwerij_De_Leckere)

1997 - DE OORSPRONG Begin jaren 90 experimenteerden een groep bierliefhebbers met hun eigen brouwsels. De bieren werden steeds populairder, dus werd het tijd om van de hobby echt werk te maken. Een brouwerij met alleen lecker bier, vandaar de naam ‘De Leckere’! Zij maakten hierbij de bewuste keuze om alleen biologische ingrediënten te gebruiken en daardoor ontstond in 1997 de eerste 100% biologische brouwerij van Nederland; Brouwerij De Leckere. (https://deleckere.nl/over/)

Brouwerij De Leckere maakt onderscheidende bieren die altijd net even lecker anders zijn en stiekem altijd iets te doordrinkbaar. 100% biologisch en vegan! Regelmatig brouwen wij bijzondere specials en collabs, om onze fans te laten genieten van bijzondere smaken en mogelijkheden met bier. Eigenlijk te veel leckers om hier te vertellen maar altijd constant, op voorraad en nu in een nieuw jasje! (https://deleckere.nl/over/)

2001 - EEN ECHTE BROUWERIJ Om meer brouwcapaciteit te kunnen halen, verhuist De Leckere naar een grotere brouwerij in De Meern. Geopend door Annemarie Jorritsma, toenmalig minister van Economische Zaken. Speciaalbieren die we nu nog steeds hebben, zoals Witte Vrouwen, zijn in deze tijd ontwikkeld en op de markt gebracht. Alle namen van de bieren hebben een link met de Utrechtse geschiedenis. 2003 - NOG BEWUSTER Een nieuw team van investeerders, brouwers en personeel neemt het over. Hierbij worden nog grotere stappen gezet om De Leckere echt bewust te maken. Van pure ingrediënten en groene stroom tot de inzet van werknemers van sociale werkplaatsen. 2007 - LECKER DOORGROEIEN Door nieuwe aandeelhouders in 2007 wordt de brouwerij fors uitgebreid in capaciteit. Ook komen er extra brouwers. De bekendheid van De Leckere groeit en de productie blijft toenemen. De Leckere wordt op steeds meer plekken in Nederland verkrijgbaar. Allerlei speciaalzaken, slijterijen, supermarkten maar ook steeds meer cafés, restaurants en zelfs evenementen kiezen bewust voor de smaakvolle bieren van De Leckere. 2013 - 15 JAAR BESTAAN De Leckere bestaat 15 jaar! Om dit te vieren wordt er groots uitgepakt. Ter ere van deze verjaardag worden zes bieren gebrouwen in samenwerking met bijzondere gastbrouwers. Ook worden onze bieren voorzien van nieuwe etiketten! 2017 - WERKSPOORCAFÉ Nog voordat de nieuwe brouwerij er staat, opent ons gloednieuwe proeflokaal zijn deuren. Werkspoorcafé De Leckere, gelegen achter de Werkspoorkathedraal met terras aan het water van de binnenhaven. 2018 - NIEUWE BROUWERIJ IN WERKSPOORFABRIEK Eén van de mooiste jaren voor de brouwerij. De vraag naar Lecker bier is ondertussen groter dan wat de brouwerij in De Meern kan produceren en daarom neemt De Leckere zijn intrek in de Werkspoorfabriek. Jan van Zanen, toenmalig burgemeester van Utrecht, opent op 9 september 2019 officieel de nieuwe brouwerij. Door de 920 zonnepanelen op het dak is dit de eerste brouwerij van Nederland die 100% aardgasvrij is. Ook onze pilsener wordt dit jaar bekroond tot ‘Beste pils van Nederland’ in de Dutch Beer Challenge. (https://deleckere.nl/over/)

According to Gijs, the current brewing installation is challenging enough. "You can see fermentation tanks in different sizes that have been gradually expanded over the years. That also makes it fun and challenging, because it is constantly playing around to get everything out."A lot is done manually in the brewery. That means working hard for the brewing team, which consists of Eric, Anne and Iris. "In the first month you'll lose 10kg here, you can cancel your gym subscription", says Eric. He had to get used to the physical aspect at the beginning, but it is especially satisfying. Besides the fact that beer is a tangible product, he says: "You can hold a glass of beer. People drink it and enjoy it, how cool is that!" ... The passion and love for the brewing world is tangible here. Nevertheless, everyone at De Leckere is looking forward to the opening of the Werkspoorcafé and the planned move to the new brewery. "In mid-October 2017, we will open the doors of Werkspoor Café De Leckere, our new tasting room in the Werkspoorkwartier," says Frank, who maintains contacts with customers. It must be the hot spot of the Werkspoorkwartier. "In mid-2018, the brewery will move to its new location, which is now industrial heritage. Previously, trains, locomotives and bridges were built." he continues. The new brewery and the Werkspoor Café will soon be less than 100 meters apart. "This is ideal for guided tours, tastings and events. In addition, we aim for a brewery that is as self-sufficient as possible, with which we take the next steps in the area of sustainability." ... The challenges presented by the current installation are expressed by brewer Eric as follows: "The result of your beer depends on hundreds of factors, see it as hundreds of buttons that you can turn on. I want to know what happens to the beer when I turn that one knob. Then I have to make sure that all other buttons are the same. That is ultimately the challenge for every brewer. "The new brewery must make this aspect easier, that is why Eric is looking forward to the new brewery. "The handiwork here is very beautiful and certainly has its charm. In addition, the result is good, but with a more automated brewery you can easily keep those variables the same." (https://www.beerwulf.com/en-nl/p/brewers/brouwerij-de-leckere)

2020 - BEWUST LECKER ANDERS Onze bieren vallen opnieuw in de prijzen bij de Dutch Beer Challenge. Spring Haver wordt beloond met een zilveren medaille in de categorie lentebock/meibock. De Donkere Gaard scoort brons in de porter/stout categorie. Het coronavirus brengt onze creativiteit naar een nóg hoger level. Zo wordt de webshop gebouwd maar bouwen we ook aan gave initiatieven zoals de ‘Werkspoorkade’ waar we een enorm terras openen speciaal voor kroegen uit Utrecht die geen eigen terras kunnen bieden. Intussen trekken we een nieuwe jas aan; Bewust Lecker Anders, met nieuwe etiketten, website en veel meer. Ontdek de onderscheidende bieren; altijd lecker anders en iets te doordrinkbaar. Geniet volledig bewust; 100% biologisch en aardgasvrij. Laten we het leven vieren. Durf de Leckere. (https://deleckere.nl/over/)

Organic beer Full organic brewing is not the easiest way to walk. The purchase of raw materials must be completely organic. De Leckere therefore only works with regular suppliers for its organic malt. The hop is that too, which is more difficult to realize. "Hop is a challenge, because organic hops are grown on a smaller scale," says brewery manager Gijs. "That's why the purchase of organic hops is more difficult, but so far it has always been successful." ... The regular assortment of De Leckere consists of a wide choice of tasteful, fully organic beers, which every beer lover will appreciate. In addition, De Leckere also regularly produces special brews that are more experimental. In the new brewery, there will be more room for this, says Gijs: "The new brewery will have at least 6x more capacity and we can brew more at the same time. That gives room for more experimentation and to develop new beers. " Brouwer Eric is delighted about this. "I also brew at home, then I work on new recipes, among other things." His work is really his hobby. (https://www.beerwulf.com/en-nl/p/brewers/brouwerij-de-leckere)

Terwijl ik dit rucksichtslos overkopieer vertrek ik soms mijn gezicht vanwege de zuurbittere smaak van het gruitbier. Oei dit is nog erger dan en gemberbier. Het bier tintelt en doet wat denken aan een milde lambiek. Dit is zuur bier, maar niet accuzuur. Het is een gebalanceerd bitterzuur bier dat afwijkt van de saaie middenmoot. 

Wat zeggen ze zelf van dit goudblonde bier?

Als ik op https://deleckere.nl/bieren/ scrol langs hun bieren dan zie ik dat ze veel bieren hebben die ik nog ken van vroeger, zoals de Pilsener Groen, Witte Vrouwen, Rode Toren, maar ook een hele hoop -intrigerende- bieren zoals: Naughty Berry, Kveik IPA, Barrel Aged: Blauwe Bijl (Quadrupel) op een Bourgogne vat, Barrel Aged Blueberry Stout Wild Turkey, en nog een hele hoop Barrel Aged.  

Maar goed, wat zeggen ze over hun Medieval Gruit Ale? 

SPECIAL GRUIT BIER 5.0% MEDIEVAL GRUIT ALE =BIO= Bier drie uit de JOURNEY OF BEER reeks, ligt midden in de middeleeuwen waar veel drinkbaar bier moest worden gebrouwen en snel. Hiervoor word een mix van gist met kruiden gebruikt genaamd gruit. De door ons zelf samengestelde gruitmix bestaad uit gagel, laurierbes, moerasrozemarijn, duizendblad en bijvoet gemixt met een mooie boven-gist neemt dit bier je mee naar een tijd waar bier al iets meer het bier werd zoals wij dat vandaag de dag kennen. (https://deleckere.nl/shop/medieval-gruit-ale/) (https://www.hetbiermoment.nl/a-73680858/de-leckere/de-leckere-medieval-gruitbier-ale-33cl/#description)

Smaakomschrijving: Vol Zonnig geel bier. Vol van Harsige citrus tonen aangevuld met grassige kruidigheid en in de verte een klein anijsje. zelfsamengestel gruit mengsel en gebrouwen zonder hop. Alle smaken en bitterheid is verkregen uit het gruitmengsel. Ingrediënten: water, GERSTEmout,HAVERmout, hop, gist, gagel, jeneverbes, laurierbes, moerasrozemarijn, duizenblad Alcohol: 5.0% (https://deleckere.nl/shop/medieval-gruit-ale/)

Gruit (alternately grut or gruyt) is a herb mixture used for bittering and flavouring beer, popular before the extensive use of hops. The terms gruit and grut ale may also refer to the beverage produced using gruit. Historically, gruit is the term used in an area today covered by the Netherlands, Belgium, and westernmost Germany. Today, however, gruit is a colloquial term for any beer seasoned with gruit-like herbs. (https://en.wikipedia.org/wiki/Gruit)

Op https://www.biernet.nl/algemeen/biersoorten/gruit wordt dieper ingegaan op gruit en gruitbier. Ook Roel Mulder (https://verlorenbieren.nl/factcheck-waar-kwam-gruit-voor/) gaat in op gruit: 

"Er ligt hier overigens meteen verwarring op de loer rond de definitie van gruit. Het staat wel vast dat in verschillende gebieden, waaronder Scandinavië, Frankrijk en Engeland, in de Middeleeuwen kruiden aan bier werden toegevoegd. In Engeland was dat optioneel, de ‘ale’ kon ook zonder enige smaakmaker worden gebrouwen.[5] Kruiden in bier kwamen dus vaker voor, maar wanneer spreken we dan van gruit? Wanneer het een mengsel van diverse kruiden betreft waarop de overheid een monopolie had, wat resulteerde in een kunstmatig hoge prijs. Het was op die manier een de facto belasting op bier. De samenstelling van de gruit kon geheim zijn en van plaats tot plaats verschillen. Sterker nog, er is wel eens, naar mijn idee niet succesvol, beweerd dat gruit geen uit kruiden bestaande smaakmaker was, maar een graanpapje dat het maischen versnelde of een wortstroop die als giststarter kon dienen. Het gemak waarmee gruit uiteindelijk vanaf de veertiende eeuw door hop vervangen zou worden, lijkt echter aan te tonen dat gruit net als hop wel degelijk vooral voor de smaak werd toegevoegd.[6]"  (https://verlorenbieren.nl/factcheck-waar-kwam-gruit-voor/)

Yet a close look at 14th- and 15th-century Dutch and German accounting records that have been published but neglected by scholars reveals that we can indeed draw some conclusions about what gruit contained and did not contain. This presentation discusses the unfortunately mistaken list of ingredients which has gained such widespread traction and the conclusions we can draw based on actual surviving evidence. Peppered throughout my presentation are several intriguing mysteries about gruit; like its relationship to hops, whether it contained grain, and why it has become associated with narcotic effects. Bringing more awareness to the fantastic topic of historic gruit beer should change our assumptions, over time. But if nothing else, the key takeaway should be that not every ale brewed with herbs is a gruit beer. And not every contemporary beer marketed as a “gruit ale” is based on historic gruit beer! (https://www.homebrewersassociation.org/seminar/medieval-gruit-beer-separating-facts-from-fiction/)

Ik had daar volgens mij al eens over geschreven, maar via https://biervat.blogspot.com/search?q=gruit kan ik geen eerdere berichten vinden. Bizar, maar goed terug naar het bier:

KLEUR Goud (15 EBC) GEUR Romig en flink kruidig SMAAK Kruidig, vol AFDRONK Kruidig zoet ALCOHOL 5.0% DRINK TEMPERATUUR 4-7°C GISTING Boven IBU (BITTERHEID) 5 (https://deleckere.nl/shop/medieval-gruit-ale/)

DUIK IN DE HISTORIE Een Germaanse volksdrank Germanen waren echte bierdrinkers. In een gemeenschappelijke hal hielden ze uitgebreide feestmalen, waarbij ze hun leiders benoemden en belangrijke beslissingen namen. Het bier speelde ook een rol bij godsdienstige rituelen. Toen de Ierse monnik Columbanus kort na 600 bij een dorpje aankwam, waren de bewoners bezig een enorm vat gevuld met bier te offeren aan Wodan. Om de kracht van de christelijke god te openbaren, blies hij met volle kracht tegen het vat dat op slag in stukken uiteen barstte. In de dorpen van het Frankische Rijk maakten de mensen het bier doorgaans zelf. Het bier werd gedronken uit houten bakjes, aardewerk kannen of drinkhoorns. Rijke edelen en grote abdijen lieten in diverse dorpen brouwerijen oprichten waar voor de gemeenschap bier kon worden gemaakt. Abdijen hadden ook zelf een brouwerij binnen de muren. Horige boeren waren verplicht om jaarlijks bepaalde hoeveelheden graan, mout of wilde hop af te dragen. Sommige dorpen voldeden hun plicht door van tijd tot tijd hele wagenvrachten bier aan de abdij te leveren. Gruit voor bier Tegen het jaar 1000 ontstond werd het gebruik verplicht een hulpstof voor het brouwen te kopen die gruit heette. Ze konden hiervoor terecht bij een gruithuis dat eigendom was van een vorst of adellijke heer, die hieruit inkomsten verwierf. Hiermee maakten ze een moutpap of wortconcentraat en voegden er een kruidenmengsel aan toe. Dit mengsel bestond uit gagel, berglaserkruid (silermontanum), laurierbessen en hars. De gagel kwam in heel Noordwest-Europa voor. Zowel de katjes als de blaadjes werden voor het bier gebruikt. Ze hebben een kruidig aroma en bevatten conserverende oliën. De gruit diende om het bier sterker te maken en te laten gisten, vergelijkbaar met zuurdesem bij brood. Hoe werd gruitbier gemaakt? Het hoofdgraan voor het brouwen van gruitbier was haver. Het kwam in de kustgebieden langs de Noordzee overal voor. Haver was het goedkoopste graan en hoewel het rendement iets lager lag dan bij gerst, kon er smakelijk bier van worden gemaakt. Om de kwaliteit van het haverbier te verhogen werd vaak een deel gerst toegevoegd en daar waar het beschikbaar was kon dit tarwe zijn. Haver en gerst werden voor het maken van het moutbeslag (maischen) eerst gemout, waarbij de eest voor het roosteren met hout werd gestookt. Nadat het wort uit het moutbeslag was gefilterd, werd het vermoedelijk niet apart gekookt, zoals dat later bij hopbier wel zou gebeuren. Wel werd aan het wort de beschreven gruit toegevoegd, zodat de massa kon vergisten tot een vers gruitbier. Het is goed denkbaar dat naast de vaste kruiden van gruit nog andere kruiden of vruchten aan het bier werden toegevoegd vanwege de smaak, het aroma of andere kwaliteiten. Voor het verwarmen van het moutbeslag werden in privéhuishoudens grote aardewerk potten gebruikt. Brouwers die voor grotere groepen produceerden, beschikten over koperen ketels met een inhoud van een paar honderd liter. De ketels werden op een stenen fornuis geplaatst waarin het vuur met turf werd gestookt. De productie was kleinschalig en van het gruitbier werd gezegd dat het hooguit enkele weken houdbaar was. (https://deleckere.nl/shop/medieval-gruit-ale/)

Onze remake Het goudgele gruitbier van onze Journey of Beer is voor 70 procent gebrouwen van gemoute haver en voor 30 procent van munich-gerstemout. De haver en  zelfgeplukte gagel geven het bier harsige citrustonen en een grassige kruidigheid. Jeneverbessen vervangen de laurierbessen van de middeleeuwse gruit en een eigen fingerprint is gegeven door toevoeging van duizendblad, bijvoet en lievevrouwenbedstro. Een deel van de kruiden is pas bij de vergisting toegevoegd en met de gagel zijn ook wilde gisten meegekomen. Een slok van dit gruitbier geeft je de moed van Frankische strijders of de ootmoed van middeleeuwse monniken. (https://deleckere.nl/shop/medieval-gruit-ale/)

Het bier heeft een aparte smaak. Ik weet helaas niet hoe ik gagel moet proeven, of duizendblad of laurier of jeneverbessen. Het bier heeft inderdaad citrustonen.  

De gruitmix bestaande uit gagel, laurierbes, moerasrozemarijn, duizendblad en bijvoet staat op het etiket vermeld, al zit daar wel een spelfout in 'bestaad' in plaats van 'bestaat'!? Dat maakt dat het buer beter is dan het etiket. En het etiket zelf is al supermooi! Maar goed,wat vinden anderen?

Op https://denuk.nl/wil-je-wat-drinken-de-leckere-medieval-gruit-ale-celtic-ale/ van de Nieuwe Utrechtse Krant staat een omschrijving.  Net zoals op https://www.ivoox.com/wil-je-wat-drinken-de-leckere-medieval-gruit-audios-mp3_rf_97306549_1.html. Of https://www.beertube.tv/brouwerij/brouwerij-de-leckere/medieval-gruit-ale/ . Is dat vloggen en podcasten het nieuwe bloggen?

*dag van schrijven (vorige maand ergens)

maandag 13 februari 2023

Celtic mist

Celtic mist is een term die ik ken van de muziekCD's die je soms bij de kringloopwinkels in de bakken ziet staan.

Celtic is een verzamelnaam voor uiteenlopende muziekstijlen geworteld in de volksmuziek van gebieden waar Keltisch gesproken werd of wordt. Landen als Ierland en Schotland, maar ook bepaalde streken in Engeland en de Franse provincie Bretagne vallen hieronder. Ook bewoners die vanuit deze regio’s emigreerden naar de ‘nieuwe wereld’ - Canada, Verenigde Staten - houden daar hun Keltische muziekcultuur levend. (https://www.muziekweb.nl/Link/T00000000070/Celtic)

Traditionele en moderne muziek uit de Keltische landen. Niet alleen in Engeland, Ierland en Schotland hebben de Kelten een culturele voetafdruk achtergelaten, ook in het Franse Bretagne en Noord-Spaanse Galicië neemt de Keltische traditionele muziek een belangrijke plaats in. In de Verenigde Staten en Canada houden de bewoners van deze nieuwe wereld de Keltische overlevering levend. Naast de geografische diversiteit, verschillen de Keltische muziekvormen ook sterk onderling. Hierdoor menen sommige muziekliefhebbers dat de term 'celtic' niet meer is dan een marketingterm. Toch is het begrip langzamerhand gemeengoed geworden. Celtic kan zowel doelen op traditionele volksmuziek als op moderne pop. Vaak worden Keltische instrumenten gebruikt, zoals de viool, fluit, trommel, harp, dwarsfluit of doedelzak. Omdat celtic zo'n vergaarbak is, overlapt dit genre voor een deel met folkmuziek. (https://www.muziekweb.nl/Link/KAX5078/Celtic-myst-vol-1)

Wat gaat achter deze term schuil? Ik denk automatisch aan Ierland, maar volgens de Engelstalige sites is het veelomvattender.

The Celts were a collection of tribes with origins in central Europe that shared a similar language, religious beliefs, traditions and culture. It’s believed that the Celtic culture started to evolve as early as 1200 B.C. The Celts spread throughout western Europe—including Britain, Ireland, France and Spain—via migration. Their legacy remains most prominent in Ireland and Great Britain, where traces of their language and culture are still prominent today. The existence of the Celts was first documented in the seventh or eighth century B.C. The Roman Empire, which ruled much of southern Europe at that time, referred to the Celts as “Galli,” meaning barbarians. (https://www.history.com/topics/british-history/celts)

However, the Celts (pronounced with a hard “c” or “k” sound) were anything but barbarians, and many aspects of their culture and language have survived through the centuries. (https://www.history.com/topics/british-history/celts)

The Celtic pronunciation question of “keltic” versus “seltic” is one of those “religious issues.” I’ve checked all the major English dictionaries, including my two personal favorites, the American Heritage Dictionary of The English Language (Unabridged, Fifth Edition) and the Oxford English Dictionary. All of the dictionaries agree; either pronunciation is acceptable, though “keltic” is preferred, and is usually listed first. (https://www.digitalmedievalist.com/opinionated-celtic-faqs/keltic-or-seltic/)

Enkele eeuwen voor de jaartelling – nog voordat het Romeinse Rijk opkwam – waren grote delen van Europa bewoond door Keltische volkeren. Zij hadden eigen religies, kunstvormen en talen, waarvan sommige nog altijd gesproken worden. Maar wie waren de Kelten? (https://www.hillwalktours.nl/wandelen-reisblog/wie-waren-de-kelten-keltische-cultuur-en-geschiedenis/)

Where Did The Celts Come From? By the third century B.C., the Celts controlled much of the European continent north of the Alps mountain range, including present-day Ireland and Great Britain. It is these islands off Europe’s western coast in which Celtic culture was allowed to survive and thrive, as the Roman Empire expanded on the European continent. Beginning with the reign of Julius Caesar in the first century B.C., the Romans launched a military campaign against the Celts, killing them by the thousands and destroying their culture in much of mainland Europe. (https://www.history.com/topics/british-history/celts)

Caesar’s Roman armies attempted an invasion of Britain at this time, but were unsuccessful, and thus the Celtic people established a homeland there. As a result, many of their cultural traditions remain evident in present-day Ireland, Scotland and Wales, even now. (https://www.history.com/topics/british-history/celts)

Celtics in Spain: The Galatians Several tribes made up the larger population of the Celtic people. Indeed, the Gaels, Gauls, Britons, Irish and Galatians were all Celtic tribes. The Galatians occupied much of the Asturias region of what is now northern Spain, and they successfully fought off attempted invasions by both the Romans and the Moors, the latter ruling much of present-day southern Spain. Evidence of Galatian tradition remains in the region today. Descendants of the Galatians still participate in ancient outdoor dances, accompanied by bagpipes, an instrument that is often associated with more well-known Celtic nations such as Scotland and Ireland. In addition, a Celtic symbol called the “Cruz de la Victoria” (similar to a Celtic cross) adorns the regional flag. The Galatians also settled in nearby Galicia, a region on the northwest coast of Spain. (https://www.history.com/topics/british-history/celts)

Britons and Gauls settled in the northwestern corner of present-day France, the region known today as Brittany. Celtic tradition survived in the region as it was geographically isolated from the rest of France, and many festivals and events can trace their origins to Celtic times. (https://www.history.com/topics/british-history/celts)

Many of the French “Bretons” also wear traditional Celtic hats called coiffes (which means “hats of lace”), and roughly one-quarter of the region’s residents speak Breton, a Celtic language similar to Welsh. Although Caesar’s invasion of Britain was unsuccessful, the Romans eventually mounted a successful attack against the Britons following Caesar’s murder in the first century A.D. This incursion effectively pushed the Britons on the island west to Wales and Cornwall and north to Scotland. In fact, the Romans built Hadrian’s Wall (remnants of which still stand today) near what is now the border between England and Scotland, in 120 A.D. The wall was designed to protect the conquering Roman settlers from the Celts who had fled north. (https://www.history.com/topics/british-history/celts)

With settlements stretching from Ireland to Turkey, this Iron Age culture used their metalworking skills to build extensive trade networks with ancient Greece and Rome.... Today, the word “Celtic” represents many things: a style of modern jewellery; a typeface; and an epithet of national pride among people of Scottish, Welsh, and Irish descent. In historical terms, however, “Celtic” is harder to define, in part because the Celts lived across such a wide area, inhabiting lands from Ireland to Turkey. ... A few historians argue that the term “Celt” is almost historically meaningless. Many historians, however, concur with Barry Cunliffe, emeritus professor of European archaeology at Oxford, who believes that the Celts can be understood as a culture with shared belief systems and a common language, versions of which are still spoken in western Europe, especially in Ireland and Scotland. In this spirit, historians now regard Celtic culture not in terms of a unified people, but as a bundle of shared linguistic and cultural traits distributed among various Iron Age peoples who profoundly shaped pre-Roman Europe. (https://www.nationalgeographic.co.uk/history-and-civilisation/2021/04/who-were-the-celts)

Celtic Languages In Wales, called Cymru by the Celts, the native tongue—Welsh—is a Celtic language, and it is still widely spoken in the region. In Cornwall (the westernmost county in England, and near Wales), some (although very few) speak Cornish, which is similar to Welsh and Breton. And, in Scotland, the Celtic language Scots Gaelic is still spoken, although by a minority, and the local affiliate of the British Broadcasting Corporation (BBC) is known as BBC Alba, the Celtic name for the region. Of course, the bagpipes, the musical instrument for which Scotland is arguably best known, can also trace their origin to Celtic times. (https://www.history.com/topics/british-history/celts)

The Celts of central Europe of this period are protohistoric: Aside from a few inscriptions, they did not fully develop a writing system, but modern historians have relied on accounts of them left by their neighbours, notably the Greeks and Romans. (https://www.nationalgeographic.co.uk/history-and-civilisation/2021/04/who-were-the-celts)

Neither the Romans nor the Anglo-Saxons, who took what is now England from the Romans in the fifth century A.D., were able to successfully invade Ireland. This enabled the Celtic tribes that had settled there—namely, the Gaels and the Irish—to survive, and allowed their culture to flourish. When Christianity arrived in Ireland with St. Patrick in 432 A.D., many Celtic traditions were incorporated into the “new” religion. In fact, it’s said by some historians that Catholicism was able to take over as the dominant religion on the island following the mass killing of Druids, the religious leaders of the Gaels. However, even with Christianity’s new-found prominence, traces of Celtic culture remain. Ireland’s national symbol, the shamrock (a green, three-pronged leaf) represents the “Holy Trinity” of Catholic tradition—the Father (God), son (Jesus Christ) and the Holy Spirit. The Celtic cross represents the region’s unique take on the Catholic cross. In addition, many Celtic folklore stories, such as the legend of Cu Chulainn, are still told in Ireland. (https://www.history.com/topics/british-history/celts)

Cú Chulainn (ook Cuchulainn of Sétanta mac Sualtaim) is de belangrijkste held en halfgod uit de Ulstercyclus. Hij is de zoon van Deichtire, de zuster van Conchobor mac Nessa, en de god Lugh, maar zijn menselijke vader is Sualtam. Hij heette oorspronkelijk Sétanta, maar nadat hij de hond van de smid Culann had gedood kreeg hij van de druïde Cathbad de naam Cú Chulainn (Iers voor de hond van Culann). Scáthach was zijn lerares, Emer zijn vrouw, Connla zijn zoon bij Aife, Scáthachs zuster en Fand, de echtgenote van Manánnan Mac Lir, enige tijd zijn geliefde. ... de smid Culann een feest, waarvoor hij Conchobor uitnodigt. Deze vraagt Cú Chulainn om mee te gaan, maar omdat deze hurling aan het spelen is komt hij hem pas later achterna. Culann, die niet weet dat er nog iemand komt heeft dan al zijn gevlekte waakhond, die met drie kettingen door drie man in bedwang wordt gehouden, losgelaten. De hond valt Cú Chulainn aan, waarop deze hem doodt. Om Culann schadeloos te stellen biedt Cú Chulainn (dan nog Sétanta) aan om zijn waakhond te zijn tot hij een nieuwe pup heeft grootgebracht, waarop hij de naam Cú Chulainn krijgt. Hij is dan zes jaar. Cú Chulainn eist de wapens en de wagen van Conchubur op en gaat met diens wagenmenner Ibor op reis. Hij slaat de hoofden af van de drie zonen van Nechta Scéne: Foill, Fannall en Túachell, spant een hert achter de wagen en vangt twintig zwanen levend en bindt hen aan de wagen, zodat ze er boven vliegen. Zo keren ze terug naar Emuin Machae. ... Na een groot aantal heldendaden, waarvan die tijdens de runderroof van Cooley het bekendste zijn, wordt Cú Chulainn uiteindelijk gedood door Lugaid mac Con Roí. Voordat hij dood gaat bindt hij zichzelf aan een steen, zodat hij staand sterft en pas als er een kraai op zijn schouder landt is Lugaid ervan overtuigd dat hij dood is. (https://nl.wikipedia.org/wiki/C%C3%BA_Chulainn)

Cú Chulainn is een van de beroemdste Ierse mythologische helden. Hij komt voor in de verhalen van de Ulster Cycle, en in de Schotse en Manx folklore. Hij zou de zoon zijn van Deichtine en de god Lugh, en de neef van Conchobar mac Nessa, de koning van Ulster. Zijn geboortenaam was Setanta, maar hij kreeg de naam Cú Chulainn, wat “Culann’s Hound” betekent, nadat hij een woeste waakhond van een smid genaamd Culann had gedood. Cú Chulainn bood aan om de plaats van de waakhond in te nemen totdat een vervanger kon worden gefokt. De verhalen over Cú Chulainn’s jeugd, die teruggaan tot de 9e eeuw, zijn talrijk. Er wordt gezegd dat hij als klein kind onophoudelijk had gevraagd of hij bij de jongenstroep van Emain Macha (tegenwoordig bekend als Navan Fort in County Armagh, Noord-Ierland) mocht. Volgens de legende trekt hij er alleen op uit en loopt uiteindelijk het speelveld van Emain op, zich niet bewust van de gewoonte om bescherming te vragen. De andere jongens zien dit als een uitdaging en vallen Setanta aan, maar hij verslaat ze allemaal in zijn eentje omdat hij de eigenschap van ‘ríastrad’ draagt, waarbij hij een soort vervorming ondergaat en een onherkenbaar monster wordt dat vriend noch vijand kent. Koning Conchobar maakte een einde aan het gevecht. In het volgende deel van het verhaal nodigt Culann de smid Conchobar bij hem thuis uit voor een feestmaal. Op dat moment is Conchobar zo onder de indruk van Setanta dat hij hem vraagt om mee te komen eten. Setanta kan niet meteen komen, maar belooft later bij Culann thuis te komen. Conchobar vergeet dit echter en Culann laat zijn woeste jachthond los om zijn huis te beschermen. Bij hun huis aangekomen, wordt Setanta gedwongen de waakhond uit zelfverdediging te doden. Culann is kapot van het verlies van zijn waakhond en Setanta voelt zich zo slecht dat hij aanbiedt een nieuwe op te voeden, en het huis van Culann te bewaken totdat de nieuwe hond er klaar voor is. .... Een aantal jaren gaan voorbij, en Cú Chulainn rijdt uit om een groep mannen te confronteren die hebben samengezworen om hem te doden. Het zijn allemaal zonen van mannen die hij had gedood. Onderweg komt hij drie eenogige heksen tegen die een feestmaal van gebraden hond eten. Zij nodigen hem uit om zich bij hen te voegen. Cú Chulainn had verschillende gessa’s, dat zijn zelfverklaarde taboes die, indien gebroken, zouden leiden tot zijn onvermijdelijke ondergang. Twee van zijn gessa waren om nooit hondenvlees te eten, en om nooit gastvrijheid te weigeren. Op dit kruispunt heeft hij geen andere keuze dan een van zijn gessa’s te breken. Hij neemt een hap en legt het bot onder zijn dij. De hand die hij gebruikte en zijn dij zijn onmiddellijk verzwakt. Cú Chulainn vervolgt zijn reis, en wordt uiteindelijk gedood terwijl hij vecht tegen zijn samenzweerders. Toen hij zijn fatale wond kreeg, bond hij zichzelf vast aan een pilaar, zodat hij staande en met het gezicht naar zijn vijanden zou sterven. Zoals de profetie voorspelde, had Cú Chulainn roem bereikt maar stierf op jonge leeftijd. (https://tomasrosprim.com/nl/het-ierse-verhaal-en-de-legende-van-c%C3%BA-chulainn/)

De legenden van Cú Chulainn worden tot op de dag van vandaag verteld. Als mythologische held hebben de verhalen over zijn kracht en macht voortgeleefd en zijn ze door de jaren heen op vele manieren naverteld. Vandaag de dag wordt het beeld van Cú Chulainn zowel door Ierse als door Ulster (Noord-Ierland) nationalisten opgeroepen. Ierse nationalisten zien hem als de belangrijkste Keltische Ierse held, terwijl unionisten hem zien als een Ulsterman die de provincie verdedigt tegen vijanden in het zuiden. (https://tomasrosprim.com/nl/het-ierse-verhaal-en-de-legende-van-c%C3%BA-chulainn/)

Like Welsh, the Irish language of Gaelic is a Celtic language. Gaelic largely disappeared in the 19th century, but the language is still spoken in the western part of the country. (https://www.history.com/topics/british-history/celts)

Across Europe, the Celts have been credited with many artistic innovations, including intricate stone carving and fine metalworking. As a result, elaborate Celtic designs in artifacts crafted from gold, silver and precious gemstones are a major part of museum collections throughout Europe and North America. ... The Celts were a collection of tribes with origins in central Europe that shared a similar language, religious beliefs, traditions and culture. It’s believed that the Celtic culture started to evolve as early as 1200 B.C. The Celts spread throughout western Europe—including ...read more (https://www.history.com/topics/british-history/celts)

The Celts (/kɛlts/, see pronunciation for different usages) or Celtic peoples (/ˈkɛltɪk/) are[1] a collection of Indo-European peoples[2] in Europe and Anatolia, identified by their use of Celtic languages and other cultural similarities.[3][4][5][6] Historical Celtic groups included the Britons, Boii, Celtiberians, Gaels, Gauls, Gallaeci,[7][8] Galatians, Lepontii and their offshoots. The relation between ethnicity, language and culture in the Celtic world is unclear and debated;[9] for example over the ways in which the Iron Age people of Britain and Ireland should be called Celts.[6][9][10][11] In current scholarship, 'Celt' primarily refers to 'speakers of Celtic languages' rather than to a single ethnic group.[12] The La Tène-style ceremonial Agris Helmet, 350 BC, Angoulême city Museum in France The history of pre-Celtic Europe and Celtic origins is debated. The traditional "Celtic from the East" theory, says the Proto-Celtic language arose in the late Bronze Age Urnfield culture of central Europe, named after grave sites in southern Germany,[13][14]which flourished from around 1200 BC.[15] This theory links the Celts with the Iron Age Hallstatt culture which followed it (c. 1200–500 BC), named for the rich grave finds in Hallstatt, Austria,[15][16] and with the following La Tène culture (c. 450 BC onward), named after the La Tène site in Switzerland. It proposes that Celtic culture spread from these areas by diffusion or migration, westward to Gaul, the British Isles and Iberia, and southward to Cisalpine Gaul.[17] A newer theory, "Celtic from the West", suggests Proto-Celtic arose earlier, was a lingua franca in the Atlantic Bronze Age coastal zone, and spread eastward.[18] Another newer theory, "Celtic from the Centre", suggests Proto-Celtic arose between these two zones, in Bronze Age Gaul, then spread in various directions.[12] After the Celtic settlement of Southeast Europe in the 3rd century BC, Celtic culture reached as far east as central Anatolia, Turkey. (https://en.wikipedia.org/wiki/Celts)

“‘Celtic’ is a descriptive term—a ‘heuristic device’ in academic lingo—shorthand for something that we can see archeologically, and we can see in the place name record, and we can see in the linguistic evidence,” says Arnold. “While it may not have actual meaning in terms of identity, it’s still useful as a descriptor.”  (https://www.history.com/news/celts-facts-ancient-europe)

Celtic toponymy is the study of place names wholly or partially of Celtic origin. These names are found throughout continental Europe, Britain, Ireland, Anatolia and, latterly, through various other parts of the globe not originally occupied by Celts. (https://en.wikipedia.org/wiki/Celtic_toponymy)

To modern ears, the word “Celtic” evokes traditional art, literature and music from Ireland and Scotland. But the ancient Celts were a widespread group of people with origins in central Europe. See what historians have learned about this rich and complex collection of tribes. (https://www.history.com/news/celts-facts-ancient-europe)

The ancient culture known as the Celts once extended far beyond the British Isles. With territory stretching from Spain to the Black Sea, the Celts were geographically the largest group of people to inhabit ancient Europe. The difficulty of tracing Celtic history is that none of these ancient peoples living in Western or Central Europe would have called themselves Celts. That name came from the Greeks, who made their first contact with a “barbarian” people they called the Keltoi in 540 B.C. on the southern coast of France. The ancient Celts were never a single kingdom or an empire, but a collection of hundreds of tribal chiefdoms with a shared culture and distinctive language. ... Since the Celts themselves left no written histories, we’re left to rely on the admittedly biased accounts of their enemies in battle, the Greeks and later the Romans. Historians don’t know why the Greeks called them the Keltoi, but the name stuck, and the Celts developed a reputation in Greece as hard-drinking, hard-fighting savages. Celtic warriors often battled naked and were prized as mercenaries throughout the Mediterranean. The Romans called the Celts Galli or Gallia and frequently clashed with Celtic tribes that invaded Roman outposts in Northern Italy. In 387 B.C, a fearless Celtic warlord named Brennus sealed the barbaric reputation of the Celts by violently sacking and pillaging Rome and putting most of the Roman Senate to the sword. Centuries later, after the Roman Empire had conquered several Celtic tribes in the Iberian Peninsula (Portugal and Spain) that the Romans called the Gallaeci, Julius Caesar embarked on the nine-year Gallic Wars to defeat the Celts and various other tribal kingdoms in Gaul (modern France). Caesar wrote about the conquest of Gaul with a mix of disgust and respect for his Celtic enemies. “In the end, Caesar makes a clear distinction between the ‘civilized’ Mediterranean world of Rome and the great unwashed Celts in Gaul, so Romans are justified in colonizing them,” says Bettina Arnold, an anthropology professor at the University of Wisconsin-Milwaukee and the founding editor of e-Keltoi: Journal of Interdisciplinary Celtic Studies. ... After the Roman conquest of most Celtic lands, Celtic culture was further trampled by Germanic tribes, Slavs and Huns during the Migration Period of roughly 300 to 600 A.C. As a result, few if any people living in Europe and the British Isles identified as Celts until the 1700s, when the Welsh linguist and scholar Edward Lhuyd recognized the similarities between languages like Welsh, Irish, Cornish and the now extinct Gaulish, and labeled them “Celtic.” (https://www.history.com/news/celts-facts-ancient-europe)

At first the Celts were noted for their trading habits, and later for their warlike nature. Roman writers, such as Livy, drew on the works of earlier Greek authors to describe how hordes of Celts had poured down through the Alps into the Italian Peninsula in the fifth century B.C. Roman generals would later seek glory in subduing them: In his first-century B.C. conquest of Gaul, Julius Caesar wrote: “We call them Gauls, though in their own language they are called Celts.” (https://www.nationalgeographic.co.uk/history-and-civilisation/2021/04/who-were-the-celts)

De Keltische mythologie was polytheïstisch: de Kelten kenden honderden goden en godinnen. Daarnaast is er ook sprake van elfen, heksen, reuzen en fabeldieren. De religie is op te vatten als een natuurgodsdienst, omdat de meeste godheden verbonden zijn aan een specifieke locatie, zoals een boom, berg of meer. De Kelten waren voor hun tijd vergevorderd op het gebied van metaalbewerking, zo blijkt uit bewonderenswaardige verslagen van de Romeinen en Grieken. Vondsten van metalen sieraden, wapens en kunstzinnige objecten bevestigen dit. Gevechten tussen stammen kwamen waarschijnlijk regelmatig voor binnen de Keltische cultuur. Het is mogelijk dat er ook regelmatig vrouwelijke krijgers meevochten. Hoewel vrouwen en mannen niet gelijk waren in de Keltische maatschappij, lijkt het erop dat de ongelijkheid tussen geslachten minder groot was dan binnen de cultuur van de oude Grieken en Romeinen. (https://www.hillwalktours.nl/wandelen-reisblog/wie-waren-de-kelten-keltische-cultuur-en-geschiedenis/)

The ancient Celts were famous for their colorful wool textiles, forerunners of the famous Scottish tartan. And, while only a few tantalizing scraps of these textiles survived the centuries, historians believe that the Celts were one of the first Europeans to wear pants. They didn’t have buttons, though, so they fastened their clothing with clasps called fibulae. (https://www.history.com/news/celts-facts-ancient-europe)

The embrace of a Celtic identity is relatively recent and tied to opposition to British rule. The 19th and 20th centuries witnessed a full-blown Celtic revival in the British Isles driven by political anger over British rule in places like Ireland, Scotland and Wales. Musicians, artists and authors like William Butler Yeats proudly embraced a pre-Christian Celtic identity. But because the Celts were so much more than an Irish or Scottish phenomenon, historians remain divided over the accuracy of modern claims to Celtic heritage. (https://www.history.com/news/celts-facts-ancient-europe)

Although the Roman imperial period ended Celtic military power, its presence lingered on in Europe’s collective memory. Renaissance French and English scholars became interested in establishing facts about the pre-Roman peoples that once inhabited their lands. In the 1870s archaeologists were hugely excited to dig up items in northern Italy that were clearly Celtic in design and corroborated classical authors’ accounts of the Celts invading Italy from the north around 450 B.C. Scholars were able to identify these artefacts as Celtic, thanks to the excavation of a spectacular site in Austria a few years before. The objects found there served as key pieces with which scholars could start to put together the Celtic jigsaw.... Set against a backdrop of mountains plunging into a lake, the tiny town of Hallstatt in Austria is a major tourist attraction today. Historians are also drawn to the town to study an ancient cemetery that lies alongside it. The burial sites were first discovered in 1846 by mining engineer Johann Georg Ramsauer, who went on to uncover over 900 burials (in total, the remains of 2,000 individuals have been found there). Dating to 800 B.C., the Hallstatt graves provide detailed evidence of an Iron Age community whose economy was based on nearby salt mines.... Salt was a vital part of the livelihood for people who lived in the mountains around Hallstatt for millennia: The nearby city of Salzburg (“salt castle”) is even named for it. In the Bronze and Iron Ages, the mineral was extremely valuable for its ability to preserve fish and meat. At Hallstatt and Dürrnberg, around 40 miles away, salt was extracted via shafts 650 to 1,000 feet deep, lit by torches and reinforced with timbers. ... As archaeologists began to piece together the finds across a series of Hallstatt sites, a question arose: If the Hallstatt culture of central Europe represented a Celtic “homeland,” then where did the Celtic areas of western Europe—the western Iberian Peninsula, Brittany (northwestern France), and the British Isles—fit into the picture? In addition to being areas associated with modern notions of “Celtic identity,” the Celtic languages of Scottish, Irish, and Manx Gaelic; Welsh; Cornish; and Breton are still spoken there, indicating Celtic heritage. A traditional theory has been that, at the beginning of the Hallstatt period in the Late Bronze Age, peoples from the Hallstatt zone migrated west and spread Celtic language and customs. Other historians, however, point to the existence of Celtic place-names across Europe that date to before the Hallstatt period; they argue that the process may have happened in reverse. Communities in western Iberia, France, and British Isles—linked by sea routes—were the first Celtic speakers. Using trade (rather than migrating), they spread Celtic customs and language to central Europe, which would later develop into the Hallstatt culture. Complicating the picture further, this process then took a return route: Once the Hallstatt culture had become established, around 900 B.C., its customs spread westward again to places that were already associated with Celtic customs and language, such as western Iberia. (https://www.nationalgeographic.co.uk/history-and-civilisation/2021/04/who-were-the-celts)

The huge amount of archaeological evidence that has accrued since then has not exempted the study of Celts from academic controversy. Central to the debate is how, and if, the term “Celt” can be applied to modern populations in western Europe. The latter view provokes passionate reactions. In a 2002 BBC discussion on the Celts, Scottish historian Alistair Moffat inveighed against theories that the Celts of the Iron Age and the “Celts” of modern-day Scot- land, Wales, and Ireland are disconnected: “Of course they’re Celts, of course they share a cultural coherence all down the west of Britain . . . These Celtic languages [i.e., Scottish, Irish, and Manx Gaelic] still exist. All the others have died, and they’re still alive here . . . and they hold inside them two and a half thousand years of history.” (https://www.nationalgeographic.co.uk/history-and-civilisation/2021/04/who-were-the-celts)

The Keltenmuseum in Hallein near Salzburg contains major discoveries from the La Tene period of the Iron Age which come from burials in the area surrounding the nearby Hallein Salt Mine (Salzbergwerk Dürrnberg), at Dürrnberg. The Museum was founded in 1882 and was housed in the Bürgerspital. In 1930 it was moved into the Rathaus and from 1952 occupied a gateway of the town or stadt's fortifications. In 1970 the name was changed to Keltenmuseum and the museum was moved into the former Salt Offices (Saline Hallein) on the Pflegerplatz, which fronts the river Salzach. In 1980 the Museum staged a major exhibition "Die Kelten in Mitteleuropa" (The Celts in Central Europe), which demonstrated the wealth of discoveries that were being made at the Hallein.[1]  (https://en.wikipedia.org/wiki/Keltenmuseum)

Als Kelten (altgriechisch Κελτοί Keltoí oder Γαλάται Galátai, lateinisch Celtae oder Galli) bezeichnet man seit der Antike Volksgruppen der Eisenzeit in Europa. Archäologische Funde zeugen von einer ausgeprägten Kultur und hochentwickelten sozialen Struktur dieser Volksstämme. (https://de.wikipedia.org/wiki/Kelten)

De Kelten waren volkeren en stammen die gedurende het millennium voor het begin van de jaartelling en de eeuwen daarna een Keltische taal spraken. Het is dus primair een linguïstisch begrip. Een Kelt was en is een spreker van een Keltische taal. Hun voorouders verspreidden zich vanuit een kerngebied in Centraal-Europa zowel in westelijke als oostelijke richting. Rond het begin van de jaartelling bevolkten Keltische stammen de Britse Eilanden, Gallië, het Iberisch Schiereiland en delen van Midden-Europa, de Balkan en als Galaten zelfs Anatolië. De Keltische talen behoren tot de Indo-Europese taalfamilie. Kenmerkende elkaar opvolgende Keltische culturen zijn de Hallstatt-cultuur, de La Tène-periode gevolgd door de Gallo-Romeinse periode en ten slotte de periode van de Keltische naties tot op heden, zoals aangegeven op het kaartje hiernaast. Kelten dreven handel met Romeinen. ... De volkeren die nu collectief benoemd worden als de Kelten werden in klassieke bronnen ook aangeduid als Galli (Romeinse historici) of Galatae (Griekse bronnen en Polybius). Deze benamingen werden door schrijvers uit de 1e eeuw v.Chr. gezien als synoniemen voor het Griekse Keltoi en het Latijnse Celtae. Zo schreef Julius Caesar in De Bello Gallico over de inwoners van Gallië: Wij noemen hen Galliërs, maar in hun eigen taal noemen zij zichzelf Kelten. (Qui ipsorum lingua Celtae, nostra Galli appellantur). De naam Kelt is in veel geografische en andere namen terug te vinden, hoewel niet altijd even herkenbaar. Meest waarschijnlijk is de naamgeving afkomstig van de Griekse historici Hecataeus van Milete en Herodotus uit de 5e eeuw v.Chr.; zij noemden het volk dat aan de La Tène-cultuur was verbonden en met wie zij handel dreven Keltoi.[1] Dit werd later overgenomen door de Romeinen. ... De Kelten, een oud Indo-Europees volk, bereikten het hoogtepunt van hun gebiedsuitbreiding in de 4e eeuw v.Chr., toen ze hun invloed lieten gelden in heel Europa, van Groot-Brittannië tot Klein-Azië.[2] ... Belangrijke opgravingen in het oorsprongsgebied van de Kelten (zuidelijk Duitsland, Zwitserland, Oostenrijk en Oost-Frankrijk) werden in de 19e eeuw gedaan in La Tène en Hallstatt. Vanaf ongeveer de 6e eeuw v.Chr. trokken zij in noordwestelijke richting, tot zij rond 400 v.Chr. het grootste deel van West-Europa bewoonden, inclusief Britannia. Waarschijnlijk gingen de niet-Indo-Europese volkeren die ze tegenkwamen na verloop van een paar generaties in de Kelten op. ... In 335 v.Chr. trok volgens Strabo en Arrianus een groep Keltische afgezanten naar Alexander de Grote ergens nabij de Donau waar hij de Balkanstammen bezocht. Ze werden er vriendelijk door hem ontvangen. Maar in de tweede helft van de 4e eeuw v.Chr. vertrokken ook Keltische krijgers vanuit het bassin van de Karpaten en volgden de Donauvallei zuidwaarts. Archeologische vondsten in Pannonië zoals rijke krijgersgraven nabij Kostalac (Pecine), daterend uit het eind van die eeuw, bevestigen dit. Tegen het begin van de 3e eeuw v.Chr. trokken de Kelten op veldtocht door Macedonië en Griekenland. Pausanias en Marcus Junianus Justinus schreven een uitgebreid verslag van de invallen in Griekenland. Een groot Keltisch leger onder leiding van Bolgios viel Macedonië aan, volgens Justinus wegens overbevolking in hun land. De Kelten overwonnen de Macedonische koning Ptolemaeus Keraunos (318-281 v.Chr.) en plunderden het land. ... In de 4e en 3e eeuw voor Chr. bezetten de Kelten ook Noord-Italië en de gebieden van de Etrusken en bedreigden zelfs de toen nog kleine Romeinse Republiek. Een Keltische stam onder leiding van Brennus bezette rond 390 v.Chr. de stad Rome en was slechts bereid te vertrekken nadat de Romeinen een grote afkoopsom aan hem betaald hadden. ... Vanaf 100 v.Chr. waren de rollen omgedraaid en veroverden op hun beurt de Romeinen - die hun imperium aan het uitbreiden waren - de meeste Keltische gebieden in Europa behalve delen in tegenwoordig Ierland en Schotland. Veel Kelten werden uitgemoord, anderen werden geromaniseerd. Op die manier verdwenen de Keltische taal en cultuur binnen een paar generaties binnen het Romeinse Rijk. Alleen in afgelegen streken op het minder dichtbevolkte platteland wist de Keltische identiteit zich langer te handhaven. In Gallië ontstond een Gallo-Romeinse mengcultuur. ... De Kelten hebben nooit een politieke eenheid gevormd. Integendeel: ze bestonden uit verschillende stammen die elkaar vaak juist bestreden. Die verdeeldheid kwam Julius Caesar goed uit bij zijn verovering van Gallia. Het is ook niet duidelijk of de Kelten zichzelf zo noemden, want dat is de naam die de Grieken hen gaven. Het komt van het Griekse woord Keltoi dat barbaar betekent. De Romeinen noemden hen Galli... Tot op heden zijn de laatste levende Keltische talen terug te vinden in de uiterst westelijke delen van Europa: in Frankrijk: Bretagne, in Groot-Brittannië: Wales, Cornwall en Schotland (Orkney en Shetland verloren onder de Noren hun Keltisch karakter), in Ierland. Hoewel het Gallisch mogelijk nog tot in de Frankische tijd her en der gesproken werd, is de aanwezigheid van een Keltische taal in Bretagne (afgeleid van Britannia; de Romeinse naam voor het huidige Groot-Brittannië) toch eerder terug te voeren op vluchtelingen/migranten vanuit Groot-Brittannië, veroorzaakt door de Angelsaksische invasies in de 5e eeuw tot en met de 7e eeuw van dat eiland.  (https://nl.wikipedia.org/wiki/Kelten)

Er is weinig bekend over de bewoners van Europa vóór de opkomst van de Keltische cultuur. Rond de zesde eeuw v.Chr. komen de Kelten voor het eerst voor in de geschiedschrijving – op dat moment is de Keltische cultuur al verspreid over grote delen van Europa. De oorsprong van de Keltische cultuur wordt vaak in verband gebracht met opgravingen in Duitsland, Zwitserland, Oostenrijk en Oost-Frankrijk. In dit gebied leefde vanaf de vroege ijzertijd de Hallstattcultuur, mogelijk de eerste Keltische beschaving. De cultuur van dit vroege Keltische volk wordt gekenmerkt door grote grafheuvels, bronzen schalen, mijnbouw en houten wagens. Uit het verschil tussen graven blijkt dat er verschillende standen bestonden in de maatschappij van deze vroege Kelten. Het hoogtepunt van de Keltische verspreiding over Europa vond plaats rond het jaar 300 v.Chr. De Keltische cultuur strekte zich uit over grote delen van Europa, waaronder Portugal, Ierland, Nederland, Roemenië en zelfs Turkije. In 390 v.Chr. bezette een Keltische stam de stad Rome. Pas nadat de Romeinen een grote som geld hadden neergelegd, vertrokken de Kelten. Vanaf 100 v.Chr. was deze machtsverhouding echter gekeerd. De Romeinen begonnen Europa te veroveren, waarbij Keltische volkeren werden gedood of gedwongen om de taal en cultuur van het Romeinse Rijk over te nemen. (https://www.hillwalktours.nl/wandelen-reisblog/wie-waren-de-kelten-keltische-cultuur-en-geschiedenis/)

Tot de moderne Kelten worden vaak Ieren, Welsh, Schotten en in mindere mate Cornish gerekend. Het Engelse woord Welsh is verwant aan het Nederlandse woord Waals; beide betekenen vreemd, buitenlands althans in de ogen van de Germaanstalige buren. De Keltische talen zijn kleine talen die met uitsterven bedreigd zijn. Ze worden steeds meer verdrongen door de officiële landstalen Engels (in Ierland en het Verenigd Koninkrijk) en Frans (in Frankrijk), al geldt het Iers wettelijk als de eerste taal van Ierland, en bezitten het Welsh en het Schots officiële status. Deze talen worden tegenwoordig beschermd door de Europese Unie, die minderheidstalen steunt. De talen zijn in het openbare leven in geschreven vorm steeds vaker te zien en de media besteden meer tijd aan Keltische talen. Het Manx, gesproken op het eiland Man in de Ierse Zee, was eigenlijk al sinds de jaren 60 uitgestorven, maar is nieuw leven ingeblazen. Het Cornisch, dat reeds in de 18e eeuw was uitgestorven, is op kunstmatige wijze gereconstrueerd en kent heden ten dage in zijn nieuwe vorm enkele honderden sprekers. De situatie van het Iers is het positiefst; het wordt in het onderwijs verplicht onderwezen en is erkend als een officiële taal in de E.U.  (https://nl.wikipedia.org/wiki/Kelten)

Tijdens zijn veldtocht tegen Gallië drong Caesar door tot in de Lage landen. Hij beschreef zijn veldtocht uitgebreid in zijn De Bello Gallico, onder meer om zijn krijgsverrichtingen in Rome te rechtvaardigen. Hij vermeldde in zijn boek dat in het gebied wat nu België en Nederland is, de volgende stammen woonden: Menapii in de noordelijke kuststreken van België, Zeeland en West-Brabant Nervii tussen Schelde en Samber Tencteri en Usipetes in wat nu ongeveer Gelderland is (door Caesar aangeduid als Germanen) Eburones in het oosten van Noord-Brabant, Limburg en aangrenzende delen van België en Duitsland. Hoewel het Nederlands grotendeels op het Germaans is terug te voeren zijn er nog wat Keltische woorden in aan te treffen, bijvoorbeeld ambt, ambacht, kar en gijzel-. Ook de namen van metalen zoals ijzer en lood zijn waarschijnlijk op de Kelten – die als smeden beroemd waren – terug te voeren. Ook duin, lei(steen), bok, eed, erf(genaam) en kade. Een budget was oorspronkelijk een zak. Plaatsnamen op -ik, -rijk (Doornik, Kortrijk, Kamerijk, Wilrijk) komen van Keltisch -acum en hetzelfde geldt voor -dunum als in Lugdunum (Fort van Lugh). Ook woorden als broek (uit bracca; de Romeinen spraken spottend over Gallia bracata) en Ardennen (godin Arduenna) zijn van Keltische oorsprong. Via het Frans kwamen ook woorden als baret, bek, broche, bruusk, changeren, crème, graveel, lans, mijn (als ertsader), saai, tronie (alle uit het Gallisch). Uit het Bretons kwamen woorden als: menhir, bijou, dolmen (letterlijk tafelsteen) en harnas. Uit het Schots Gaelisch komen woorden als klok, clan, slogan (letterlijk: oorlogskreet). Uit het Iers: brogue (schoentype), whiskey, uit het Welsh: flanel, pinguïn (lett. witkop).[3] Volgens de Belgische taalkundige Maurits Gysseling zou in de Lage Landen oorspronkelijk een aparte Indo-Europese taal zijn gesproken, die hij Belgisch noemde. Namen van steden als Doornik, Namen, Dinant, Luik en ook Ardennen zouden echter Keltisch zijn. Er zou zich ook een aristocratische bovenlaag vanuit het Rijnland hebben gevestigd, wat tot een zekere germanisering leidde. (https://nl.wikipedia.org/wiki/Kelten)

Zeer interessant, maar dit is geen cultuurblog, maar een bierblog. Ik heb een bier genaamd Celtic Ale. Dit is een special black ale van 6,4% van Brouwerij De Leckere. Ik vind het een lekker bier. Wat kan ik er online van vinden?

6.4% ABV 24 IBU (https://untappd.com/b/brouwerij-de-leckere-celtic-ale/4863988)

Dit tweede bier uit de historische bieren reeks neemt je mee naar de tijd van de Kelten waar bier werd gebrouwen op open vuren waardoor mouten geroast werden en het bier dus een zwarte kleur kreeg met een smokey taste. daarnaast hebben we gebruik gemaakt van bramen, jeneverbessen en honing waardoor je je in de bossen waant naast een vuur met een hoorn vol heerlijk bier.  (https://untappd.com/b/brouwerij-de-leckere-celtic-ale/4863988)

Dit tweede bier uit de JOURNEY OF BEER reeks neemt je mee naar de tijd van de kelten waar bier werd gebrouwen op open vuren waardoor mouten geroast werden en het bier dus een zwarte kleur kreeg met een smokey taste. daarnaast hebben we gebruik gemaakt van bramen, jeneverbessen en honing waardoor je je in de bossen waant naast een vuur met een hoorn vol heerlijk bier. Alcohol: 6.4%. Ingrediënten: Water, GERSTemout, TARWEmout, hop, gist, bramen, honing, jeneverbes. (https://deleckere.nl/shop/celtic-ale/)

Ik schenk het bier in en de kleur is zwart, met bruin schuim. De geur is overheerlijk. Het bier heeft een hele licht rokerige smaak. De smaak is wat van geroosterd brood, en doet wat denken aan bramen (of is dat mijn wilde fantasie?). In de nasmaak zit ook wel iets van een zuurtje van bramen. Naast de smaak is er ook een heel verhaal.  

In de eeuwen voor het begin van onze jaartelling veroverden de Romeinen streken in Europa waar Kelten leefden. Het kerngebied van hun cultuur lag in Zuid-Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland en Noordoost-Frankrijk. Hier zijn rijke archeologische vondsten gedaan, waaronder strijdwagens, bronzen ketels, drinkhoorns, zwaarden en prachtige sieraden. Astrix en Obelix zijn onze bekendste Keltische striphelden. Ook in de Lage Landen hebben Kelten gewoond, zoals de Eburonen en de Menapiërs. Ze hebben nauwelijks geschreven teksten nagelaten, dus wat we over hen weten komt uit Griekse en Romeinse bronnen en archeologische vondsten. De Kelten woonden in kleine nederzettingen van enkele boerderijen en leefden van akkerbouw en veeteelt. Op de Celtic fields werden vooral emmertarwe en gerst verbouwd. Het geoogste graan werd bewaard in afgedichte kuilen in de grond of in kleine voorraadschuurtjes op palen. In de omgeving werden allerlei vruchten verzameld, zoals bramen en bessen. Veel Kelten dronken waarschijnlijk water uit een nabijgelegen stroom of put. Volgens Griekse en Romeinse schrijvers dronk de elite wijn, de middenklasse tarwebier met honing en de lagere klasse gerstebier. Ook mixen van deze dranken kwamen voor. Het bier werd cervesia genoemd – een woord van Keltische oorsprong en niet afkomstig van de Romeinse godin Ceres! De Kelten werden afgeschilderd als barbaarse zuiperds en dronkenlappen. Zij hielden drinkgelagen om bijzondere dingen te vieren, waarbij ze aardewerk kruiken en zilveren bekers aan elkaar doorgaven. Geregeld mondden de drinkgelagen uit in ruzies en vechtpartijen. In de Romeinse periode, die duurde tot de vijfde eeuw n.C., zijn de Kelten gaandeweg geromaniseerd. Toch bleven veel van hun gebruiken bestaan, zoals het drinken van bier. Op aardewerk drinkgerei en andere voorwerpen werden Keltisch-Latijnse leuzen geschreven als ‘Mooie meid, goed gerstebier’ en ‘Serveerster, vul deze kruik met tarwebier’. In het stroomdal van de Moezel zijn grafstenen gevonden met beroepen als biermaker en bierhandelaar en op voormalige Romeinse landgoederen bevonden zich mogelijk bierbrouwerijen. Volgens de klassieke schrijvers werd het bier gemaakt van tarwe en gerst. Archeologen hebben kuilen gevonden met grote hoeveelheden gekiemde gerstekorrels. Ze kwamen ook T-vormige constructies tegen waarop de mout kon worden gedroogd. Een tekst uit de vijfde eeuw beschrijft hoe granen in water werden geweekt en daarna gedroogd en gemalen. Vervolgens werd de mout gemengd met water en dan vergist tot bier. Blijkbaar werd het ongegiste bier niet gekookt, zoals tegenwoordig. Rijkere huishoudens verwarmden het moutbeslag waarschijnlijk in een metalen ketel, want de techniek van het maken van bronzen ketels was al bekend. Het bier kon worden bewaard in grote aardewerk vaten die in de vloer van de boerderij waren ingegraven om de inhoud koel te houden. De Kelten gelden als de uitvinders van houten vaten waarin ze hun wijn vervoerden en mogelijk ook het bier. De god Sucellus was beschermheer van de kuipers en hun gereedschap. Sinds enkele decennia worden organische residuen uit kruiken, bekers en potten microscopisch geanalyseerd. Zelden zitten hier resten van een granendrank als bier bij. Meestal gaat het om dranken waarin bijenwas, vruchten of kruiden waren verwerkt. Bijenwas en honing werden gebruikt als conserveermiddel en zoetstof die de vergisting op gang bracht of het alcoholgehalte verhoogde. Wanneer resten van granen werden aangetroffen, was dit evengoed in combinatie met honing en vruchten. Vermoedelijk dronken de Kelten het liefst een gekruid honingbier. Kruiden en vruchten die in combinatie met granen zijn gevonden, zijn: moerasspirea, lindebloesem, witte klaver, gagel, rode bosbes, cranberry, hop, wilde peen, bijvoet en bilzekruid. De Keltische remake voor onze Journey of Beer is gemaakt van half om half tarwemout en gerstemout. We hebben iets donkerder mouten geselecteerd, zoals geroosterde tarwe en viennamout, omdat ook de Kelten hun mouten roosterden. Dit kon indertijd een rooklucht hebben gegeven, zodat we een deel met beukenhout geroosterde gerst hebben toegevoegd. Met het drinken van dit bier ruik je het houtvuur van een Keltisch dorp. Natuurlijk mocht honing niet ontbreken. Tegen het einde van het koken zijn vier volle emmers in het brouwsel gegaan. Als smaakmakers uit de natuurlijke omgeving zijn 150 kilogram bramen en 1,5 kilogram jeneverbes gebruikt en als bierkruiden moerasspirea en hop. Het bier is zacht, heeft karameltonen en bij de afdronk proef je een licht zuurtje vanwege de bramen. Dit bier streelt de tong als een toverdrank van Keltische druïden. (https://deleckere.nl/shop/celtic-ale/)

Nou, daar ben ik het wel mee eens. Het is een zoet bier, maar met ook wat gebrande bitterheid. De smaak is complex. En erg intrigerend. Is dit marketing of zit er ook iets van waarheid in?

Early Celtic rulers of a community in what’s now southwestern Germany liked to party, staging elaborate feasts in a ceremonial center. The business side of their revelries was located in a nearby brewery capable of turning out large quantities of a beer with a dark, smoky, slightly sour taste, new evidence suggests. (https://www.wired.com/2011/01/ancient-celtic-beer/)

Early Celtic rulers of a community in what’s now southwestern Germany liked to party, staging elaborate feasts in a ceremonial center. The business side of their revelries was located in a nearby brewery capable of turning out large quantities of a beer with a dark, smoky, slightly sour taste, new evidence suggests. Six specially constructed ditches previously excavated at Eberdingen-Hochdorf a 2,550-year-old Celtic settlement, were used to make high-quality barley malt, a key beer ingredient, says archaeobotanist Hans-Peter Stika of the University of Hohenheim in Stuttgart. Thousands of charred barley grains unearthed in the ditches about a decade ago came from a large malt-making enterprise, Stika reports in a paper published online Jan. 4 in Archaeological and Anthropological Sciences. Stika bases that conclusion on a close resemblance of the ancient grains to barley malt that he made by reproducing several methods that Iron Age folk might have used. He also compared the ancient grains to malt produced in modern facilities. Upon confirming the presence of malt at the Celtic site, Stika reconstructed malt-making techniques there to determine how they must have affected beer taste. The oldest known beer residue and brewing facilities date to 5,500 years ago in the Middle East, but archaeological clues to beer’s history are rare (Science News: Oct, 2, 2004, p. 216). At the Celtic site, barley was soaked in the specially constructed ditches until it sprouted, Stika proposes. Grains were then dried by lighting fires at the ends of the ditches, giving the malt a smoky taste and a darkened color. Lactic acid bacteria stimulated by slow drying of soaked grains, a well-known phenomenon, added sourness to the brew. Unlike modern beers that are flavored with flowers of the hop plant, the Eberdingen-Hochdorf brew probably contained spices such as mugwort, carrot seeds or henbane, in Stika’s opinion. Beer makers are known to have used these additives by medieval times. Excavations at the Celtic site have yielded a few seeds of henbane, a plant that also makes beer more intoxicating. “These additives gave Celtic beer a completely different taste than what we’re used to today,” Stika says. Heated stones placed in liquefied malt during the brewing process — a common practice later in Europe — would have added a caramelized flavor to this fermented Celtic drink, he adds. So far, no fire-cracked stones have been found at Eberdingen-Hochdorf but they may have been used to heat pulpy malt slowly, a practice documented at later brewing sites, Stika says. He suspects that fermentation was triggered by using yeast-coated brewing equipment or by adding honey or fruit, which both contain wild yeasts. Celts consisted of Iron Age tribes, loosely tied by language and culture, that inhabited much of Western Europe from about the 11th to the first century B.C. In the same report Stika describes another tidbit for fans of malt-beverage history: A burned medieval structure from the 14th century A.D., recently unearthed in Berlin during a construction project, contains enough barley malt to have brewed 500 liters of beer, the equivalent of nearly 60 cases. (https://www.wired.com/2011/01/ancient-celtic-beer/)

Archaeobotanist Hans-Peter Stika of the University of Hohenheim in Stuttgart has published a paper in which he discusses the results of chemical analysis of some of the thousands of charred grains of barley found in the six ditches. The paper, published on January 4, 20 in Archaeological and Anthropological Sciences is titled “Early Iron Age and Late Mediaeval malt finds from Germany—attempts at reconstruction of early Celtic brewing and the taste of Celtic beer.” (https://www.digitalmedievalist.com/2014/01/19/celtic-beer/)

Early Iron Age and Late Mediaeval malt finds from Germany—attempts at reconstruction of early Celtic brewing and the taste of Celtic beer Profile image of Hans-Peter StikaHans-Peter Stika (https://www.academia.edu/2289733/Early_Iron_Age_and_Late_Mediaeval_malt_finds_from_Germany-attempts_at_reconstruction_of_early_Celtic_brewing_and_the_taste_of_Celtic_beer)

Classics professor Max Nelson of the University of Windsor in Canada, an authority on ancient beer, largely agrees with Stika’s conclusions. Malt-making occurred at Eberdingen-Hochsdorf, and malt was probably stored in the medieval Berlin building, Nelson says. Other stages of brewing occurred either at these sites, as suggested by Stika, or nearby, in Nelson’s view. “Stika’s experiments go a long way toward showing how precisely barley was malted in ancient times,” he remarks. Beer buffs today would regard Celtic beer as a strange brew not only for its flavor but because it would have been cloudy, contained yeasty sediment and been imbibed at room temperature, Nelson notes. Stika’s insights into the range of techniques and ingredients available to Celtic beer makers should inspire modern “extreme brewers” to try out the recipe that he describes, says anthropologist Bettina Arnold of the University of Wisconsin–Milwaukee. Perhaps they’ll find out whether Roman emperor Julian, in a 1,600-year-old poem, correctly described Celtic beer as smelling “like a billy goat.” (https://www.wired.com/2011/01/ancient-celtic-beer/)

When the ancient Greek writer Herodotus made mention of the ancient Celts “fondness” for the drink he was noting what most of us now know as truth; Celts, past and present, are renown for enjoying a wee adult beverage now and again. This is, perhaps, more evident today than ever, with many distilleries across the Celtic nations, and around the world, supplying patrons with a selection of savoury spirits – the numbers of which we have never seen before. .... According to Classical Civilization scholar Dr. Max Nelson – author of The Barbarians Beverage: A History of Beer in Ancient Europe – it is the third most consumed drink on planet Earth, surpassed only by water and tea. Beer’s history in Europe is fascinating, and its relationship to the Celts is especially compelling. Unlike many of their neighbors who considered beer a “low brow” beverage, the Celts treated it with great sophistication. According to the peer-reviewed journal PLOS One, beer was often served in beautiful pottery (usually imported from Greece, but often made locally) and enjoyed by men and women alike. The Celtic connection to beer runs so deep that the Celtic deity Braciaca – considered to be the god or goddess of intoxication – is often referred to as the “Goddess of Beer.” (https://celticlifeintl.com/celtic-craft-beer/)

Bieren die op deze wijze worden gebrouwen, staan overigens doorgaans bekend onder de Duitse naam Steinbier. De stenen die op zaterdag 10 april de hele ochtend in een houtvuur waren opgestookt, zorgden ervoor dat het wort aan de kook werd gebracht en de wortsuikers werden gekarameliseerd. Hierdoor zou er ook een rooksmaak aan het bier moeten komen. ... Tijdens het zakken kwamen er dikke rookwolken vanaf die enorm naar karamel roken, wanneer je in de rook stond. Na een uur roken, teruggekoeld met een platenkoeler tot 11 graden en vergist als lager. De smaak is duidelijk gerookt (als eikengerookte mout) en karamel. ... Het gebruik van gloeiende stenen om bier te brouwen, is niet nieuw. Het stamt uit een tijd waarin er nog geen metalen potten en pannen waren. Het was vanzelfsprekend geen optie om houten kuipen boven een houtvuur te plaatsen, maar gelukkig werden er andere manieren gevonden om de maisch en/of het wort te verwarmen. De brouwers verhitten brokken steen in een houtvuur en lieten de gloeiende stenen één voor één in de maisch en/of in het wort zakken. ... De meest bekende gebieden in Europa waar deze brouwmethode werd toegepast en waarvan overblijfselen tijdens archeologische opgravingen zijn teruggevonden, zijn Oostenrijk, Duitsland, de Britse eilanden, de Baltische Staten, Rusland en Scandinavië. In Karinthië (Zuid Oostenrijk) waren tot halverwege de 19e eeuw nog enige Steinbier-brouwerijen actief. Daar werd veel gebruik gemaakt van grauwacke, een donkerkleurig gesteente dat minder gevoelig is voor grote temperatuurschommelingen. Bij uitstek geschikt dus om vanuit het vuur rechtstreeks in de maisch of het wort te worden gedompeld zonder dat het in kleine stukjes uit elkaar spat. De Steinbiertraditie werd echter verdrongen door de opkomst van efficiëntere en goedkopere moderne, metalen brouwapparatuur. De laatste twee Oostenrijkse Steinbier-brouwerijen, Brauerei Holzleger en Brauerei Ure in Weidmannsdorf hielden het rond 1917 voor gezien. ... Een andere, alternatieve, maar voor hobbybrouwers zeer interessante methode om de restsuikers in bier te karamelliseren, is met behulp van een ‘Stachel’. Een Stachel is metalen staaf met aan het einde een metalen kogel, welke bij diverse (online) winkels te koop is. Deze kogel wordt verhit totdat het (bijna) gloeit, waarna deze in het – zo schuimloos mogelijk ingeschonken – bier wordt gestoken. De hete kogel zal de restsuikers karameliseren en er ontstaat een warme, maar zeer fijne schuimlaag. Het bier zal zachter en romiger worden en er ontstaan intensere smaken. De smaakervaring wordt nog eens versterkt door de temperatuurverschillen tussen het bier en de schuimkraag. Vooral zware, donkere bieren met veel restsuikers zijn zeer geschikt om te stachelen. Denk bijvoorbeeld aan Barley Wines, Quadrupels en Bockbieren. (https://www.twortwat.nl/t-n/hete-stenen)

In café-brouwerij De Schieve aan de Oosthamse Steenweg in Balen-Olmen kan je een nieuw biertje proeven: 'De Schieve Rockbrewed'. Frank Mannaerts produceert het biertje op eeuwenoude wijze: zijn brouwsel wordt halverwege het proces opgewarmd met kasseien die hij eerst op een temperatuur tussen 800 en 1.000 graden Celsius brengt.... Het procédé waarmee de Rockbrewed gebrouwen wordt, is geen uitvinding van Frank, maar gaat heel ver terug in de tijd. Frank: "Al sinds eeuwen wordt bier gebrouwen in Europa. Uiteraard werd vroeger het bier niet in inoxen of koperen ketels gebrouwen, maar in houten tonnen. Deze tonnen kan je niet op een houten vuur kan zetten om het brouwsel te koken. De techniek bestaat erin dat een vuur gemaakt wordt met eiken blokken en houtskool om porfiere kasseien te verwarmen tot 800 à 1.000 graden. Deze rotsstukken worden toegevoegd aan het bier, om zo de temperatuur van het bier te laten stijgen en te laten koken. Op het einde van het brouwproces werden de rotsen uit het bier gehaald en is het bier klaar om te gisten." Brouwerij De Schieve wil deze authentieke manier van brouwen herwaarderen. Het resultaat is een bier met een lichte carameltoets die ontstaat doordat de suikers op de hete kasseien neerslaan en verbranden. Je proeft ook een een vleugje houtaroma. (https://www.hln.be/balen/frank-brouwt-bier-met-hete-stenen~a25d1583/)

Dat steinbier is een intrigerende browtechniek. Eens kijken of ik er wat meer van kan vinden.

zondag 5 februari 2023

Schapekop!

Texel heeft een rijke en dynamische geschiedenis. In 1170 werd het een eiland door de Allerheiligenvloed. De eerste menselijke sporen op het eiland dateren uit het Mesolithicum, 8000 - 4500 voor Christus. In 1415 verkreeg Texel stadsrechten. Een hoogtepunt beleefde Texel in de 17e en 18e eeuw, toen de handelsschepen zich op de Reede van Texel lieten bevoorraden voor hun lange reizen. Een dieptepunt was de Opstand der Georgiërs in april/mei 1945, de laatste veldslag van de Tweede Wereldoorlog. Terwijl de rest van Nederland al was bevrijd, werd op Texel nog een bloedige strijd gevoerd tussen de Duitsers en in opstand gekomen Georgische soldaten. (https://www.texel.net/nl/over-texel/historie/)

Texel staat bekend om de meeste zonuren van Nederland. Tarwe en gerst, twee belangrijke ingrediënten voor het maken van bier, groeien hierdoor uit tot dikke korrels. Ook de Texelse schapen hebben profijt van het bier dat gebrouwen wordt op Texel. De schapen worden getrakteerd op ‘bostel’, het restproduct van de mout dat overblijft na het brouwen. (https://www.krim.nl/texel/tips/texelse-bierbrouwerij)

Op Texel zit een een brouwerij die heel klein is en die een bier met een lastige naam heeft uitgebracht:

Texels Skuumkoppe is een ambachtelijk gebrouwen donker witbier met een volle smaak. Een fris tarwebier dat past bij alle jaargetijden. Texels Skuumkoppe is het boegbeeld van de Texelse Bierbrouwerij en het meest gedronken bier van Texels. https://www.gall.nl/texels-skuumkoppe-30cl-912077.html

 Alfred International (lead agency Texels) ontwikkelt de eerste nationale merkcampagne van speciaalbiermerk Texels.  Centraal in deze campagne staat het meest bekende bier van Texels: Skuumkoppe. Een speciaalbier waarmee Texels al meer dan 20 jaar bekendheid heeft verworven op het eiland waar de brouwerij is opgericht: Texel. Met deze 360 campagne wil Texels heel Nederland laten kennismaken met en genieten van Skuumkoppe. (https://www.marketingreport.nl/Alfred-ontwikkelt-merkcampagne-Texels-Op-zn-Texels/)

Met Op z’n Texels wil het biermerk een eigen universum creëren dat opvalt en inspireert. Laurens Pot, Senior Brandmanager bij Texels: “De Texelse bierbrouwerij en Skuumkoppe zijn al jaren een begrip op Texel. We koesteren het eiland, brouwen hier ons bier en gunnen iedereen in Nederland een mooi glas Texels Speciaalbier. Met deze campagne willen we de eigenzinnigheid van de Texelse bierbrouwerij en van Texel zelf benadrukken, zonder te overdrijven." De campagne Op z’n Texels valt op door de visuele stijl en copy. Naast het bier zullen andere Texelse iconen zichtbaar zijn in de uitingen, zoals de vuurtoren en natuurlijk het Texels schaap. De campagne trapt af met (digital) outdoor en social. Later in het jaar zal de campagne verder worden uitgebouwd. (https://www.marketingreport.nl/Alfred-ontwikkelt-merkcampagne-Texels-Op-zn-Texels/)

In de reclame zie je een schaap de naam van het bier uitspreken :)

Er is nog meer bier op Texel:

Uit de streek:Tesselaar Familiebrouwerij

https://www.youtube.com/watch?v=FBkTpZSLbS0

In deze video leggen ze mooi uit hoe hun brouwproces gaat. Ik heb -gelukkig- geen filmpje hoe ik een bier van ze drink.

Kouwe Skéépekop (7,5%)

Kouwe Skéépekop is een amber kleurig speciaalbier van hoge gisting. De donkere moutsoorten geven dit bier een volle karamelsmaak. De sinaasappelschil geeft dit speciaalbier een soepele afdronk. Verwarmend door de 7,5% alc.vol. is dit een bier om na een gure koude wandeling over het strand, door de bossen of langs de schapen (met sjaal) op de hoge berg van Texel, heerlijk te genieten bij een knapperend houtvuur. (https://untappd.com/b/tesselaar-familiebrouwerij-diks-kouwe-skeepekop/5117063, https://www.semkedelicatexel.nl/products/tesselaar-skeepekop) 

Brouwerij: Tesselaar, Texels Type: Winter Ale Aroma en smaak: Kruidig, caramel, sinaasappel, moutig. Balans tussen zoet en bitter, zacht. 7.5% alcohol, serveer op 8ºC Lekker bij: In voorbereiding Beschrijving: Kouwe Skéépekop is gebrbrouwen met donkere moutsoorten die dit bier een volle karamelsmaak geven. De sinaasappelschil zorgt voor een fruitig aroma met een soepele afdronk. Fijn bier om na een gure koude wandeling over het strand, door de bossen of langs de schapen (met sjaal) heerlijk te genieten bij een knapperend houtvuur. (https://www.hetbiermoment.nl/a-77291267/tesselaar/tesselaar-kouwe-skeepekop-33cl/#description)

Het bier is amberkleurig en zoet, met wat bitter. Het bier heeft een iets gebrande toon in zich, en het tintelt in je mond. Sinaasappel had ik niet herkent, maar nu ik er op ben gewezen kan ik er wel wat van herkennen. De afdronk wijkt namelijk af van een 'gewoon' speciaalbier.  

Als je op Texel bent heb je ze waarschijnlijk al gezien: de halve schuren die her en der in het landschap staan. Ben je ook benieuwd waarom deze schuren er zo uit zien? We noemen ze schapenboeten en vertellen je hier meer over de historie en het hedendaagse gebruik. Deze schuren dienden als opslag voor hooi en ander voer voor de schapen op het eiland. Ze worden daarom ook wel schapenboet (of op zijn Tessels skéépeboet) genoemd. Er stonden eigenlijk nooit schapen in een boet, daar was de schuur te klein voor. ... De schapenboeten staan door hun asymmetrische vorm erg karakteristiek in het Texelse landschap. De bijzondere vorm is niet per ongeluk ontstaan. Door de wind op het eiland is de deur van de boet richting de oostelijke, luwe kant gericht. (https://www.texel.net/nl/over-texel/historie/schapenboeten/)

Rond 1980 waren er in Nederland slechts dertien bierbrouwerijen actief. Alleen al sinds 2014 zijn er in ons land meer dan honderd biermerken bij gekomen. Nederland staat daarmee weer op de kaart als bierland. Dit is vooral te danken aan de passie van lokale brouwers. ... Op culinair gebied heeft Texel veel te bieden. Het eiland heeft volop leuke restaurants, terrasjes en cafés. Kom ook lekker eten op Texel! (https://www.texel.net/nl/zien-en-doen/eten-en-drinken/texelse-producten/texels-bier/)

Texelse Bierbrouwerij De Texelse bierbrouwerij is de grootste en bekendste brouwerij van het eiland. Uit deze brouwerij komt onder andere de beroemde Skuumkoppe. Tijdens de Texels Beleving leer je meer over de geschiedenis van het bedrijf, en hoe het bier gemaakt wordt. Aan het einde krijg je een proefplankje met verschillende Texelse bieren en een Texels bierglas om naar huis mee te nemen. (https://www.texel.net/nl/zien-en-doen/eten-en-drinken/texelse-producten/texels-bier/)

In Oudeschild vindt u de Texelse Bierbrouwerij. In de voormalige zuivelfabriek worden unieke speciaalbieren gemaakt van natuurlijke grondstoffen. Bieren met een bijzonder verhaal en een uitgesproken smaak. Hun bekendste prijswinnend bier is Texels Skuumkoppe. U kunt er natuurlijk zelf een drankje bestellen tijdens een welverdiende pauze tijdens uw fietstocht over het eiland, maar u kunt ook reserveren voor een Texels beleving waarbij u alle informatie krijgt over de brouwerij én een proeverij van de heerlijke bieren! (https://www.krim.nl/texel/tips/texelse-bierbrouwerij)

Onder de Waddenlucht, midden tussen de uitgestrekte groene weiden aan de rand van natuurgebied ‘De Hoge Berg’ staat de voormalige zuivelfabriek van Oudeschild. Waar vroeger kaas werd gemaakt, glanzen nu de koperen brouwketels. Het hart van een brouwerij waar bijzonder Texels bier zijn oorsprong vindt. (https://www.texels.nl/over-de-brouwerij)

Tesselaar Familiebrouwerij Diks De Tesselaar Familiebrouwerij is in 2017 opgericht. Het is een echt familiebedrijf: Maurice en Helma staan samen met hun dochter en zoons aan het roer. Zij brouwen nieuwe smaken en stijlen bier die de familie nog niet eerder voor Texel brouwde. Tijdens een rondleiding van 45 minuten word je meegenomen in de wereld van het bierbrouwen en het leven in de bierbrouwerij. Je krijgt een proeverij van 3 verschillende bieren in proefglaasjes. (https://www.texel.net/nl/zien-en-doen/eten-en-drinken/texelse-producten/texels-bier/)

Met de hele familie bestieren wij de brouwerij, samen maken wij van gerstemout (soms ook tarwemout), water, hop en gist verschillende soorten bier. De één fris en dorstlessend voor de zomerse dagen en de ander volmondig en robuust van smaak voor een stormachtige herfstavond. Wij brouwen onze bieren op Spinbaan 11 in Den Burg. Hier zijn wij in augustus 2018 begonnen om in een lege hal onze brouwerij te bouwen. Nadat we eerste met de familie eigenhandig het proeflokaal gebouwd hadden, volgde de brouwerij. Een prachtig koperen brouwhuis waar wij dagelijks met veel passie en plezier zorgen voor uw bier. Wij laten u graag zien waar en hoe wij dit doen. Op Spinbaan 11 in Den Burg vindt u ons knusse proeflokaal waarvandaan onze rondleiding door de brouwerij start. (https://www.biervantexel.nl/familiebrouwerij)

Bierbrouwerij De Boei Ook op Landgoed De Bonte Belevenis wordt bier gebrouwen, in bierbrouwerij De Boei. In de brouwerij en distilleerderij van De Bonte Belevenis vinden een paar keer per dag rondleidingen plaats, waarbij op een leuke manier wordt uitgelegd hoe de ambachtslieden hier bieren, whisky, likeuren en kruidenbitters maken. Er worden zo nu en dan ook bierbrouwcursussen gegeven. (https://www.texel.net/nl/zien-en-doen/eten-en-drinken/texelse-producten/texels-bier/)

Brouwerij TX Deze kleinschalige craftbierbrouwerij is gevestigd in het dorp Oosterend. De Brouwerij TX is een samenwerking tussen Stokerij Texel en Paal 17. Brouwmeester Nico Derks was in het verleden brouwer van diverse brouwerijen. Biersoorten zijn onder andere TX Donkerblond, TX Hopblond en TX Goudwit. Het bier is in blikjes bij supermarkten en horeca over heel Texel verkrijgbaar. Ook bij de brouwerij kun je het bier kopen, het is mogelijk om even om de hoek te kijken bij de brouwketels. (https://www.texel.net/nl/zien-en-doen/eten-en-drinken/texelse-producten/texels-bier/)

Brouwerij TX is een modern ambachtelijke brouwerij op Texel. Wij brouwen mooie tapbieren, die tevens in blik verkrijgbaar zijn, en diverse exclusieve bieren die in kruiken zijn gebotteld. Al onze bieren worden gebrouwen op Texel volgens eigen recept. De TX bieren zijn verkrijgbaar op Texel  (https://brouwerijtx.nl/)

TX Island Pale Ale is een traditionele IPA, gebrouwen met Pale Ale mout, Rogge-, Cara- en Viennamout. Tijdens het brouwproces voegen we in 3 stappen speciale Amerikaanse hopsoorten toe. Dit resulteert in fris bitter bier met heerlijke citrusaroma’s en een vleugje mango en meloen. Smaakt het best op 6 tot 7º C. (Alc. 6,2 Vol.) (https://brouwerijtx.nl/bier)

TX Steambock is een robuuste, smaakvolle bock met tal van verfijnde aroma’s van geroosterd mout. TX Steambock ontleent haar naam aan de bijzondere wijze van vergisting. Een delicaat proces en wereldwijd het eerste bockbier dat met deze methode wordt gebrouwen. TX Steambock smaakt het best op 8ºC. (Alc. 6,5% Vol.) (https://brouwerijtx.nl/bier)

TX Hopblond is een volmoutig, dubbel gehopt hooggistend speciaalbier van Brouwerij TX. Het bier is gebrouwen van vier moutsoorten en vier hopsoorten en dat proef je. TX Hopblond heeft een robuuste moutige smaak en een specifieke hoppige afdronk. Een bier voor de echte liefhebber. (Alc. 6,7 Vol.) (https://brouwerijtx.nl/bier)

TX Goudwit is een lekker fris witbier van Brouwerij TX. Het is gebrouwen van gerstemout, tarwemout en hop in combinatie met koriander, sinaasappelschil en een vleugje vlierbloesem. TX Goudwit is fruitig, fris en vol van smaak. Een echte dorstlesser met een tikkeltje minder alcohol. 3,8 % vol. (https://brouwerijtx.nl/bier)

TX Donkerblond is een donker witbier vol moutige aroma’s met een lichte bitter en een mooie fruitige ondertoon. Soepel, volrond met fijne schuimkraag. TX Bier komt het best tot zijn recht in een glas van Brouwerij TX. (https://brouwerijtx.nl/bier)

Achter de hoge waddenzeedijk, op de plek waar vroeger grote zeilschepen op de Reede van Texel lagen, bevindt zich de Ouwe Skilder Brouwerij. De brouwerij is dan genoemd naar het dorpje Oudeschild, Ouweskil in het Tessels. (https://oldskilltexel.nl/ouwe-skilder-brouwerij/)

De Ouwe Skilder Brouwerij is een nieuwe, jonge craft brouwerij. De brouwerij combineert de rijke traditie van het brouwen met nieuwe inzichten, oude recepten met moderne ingrediënten en historische bierstijlen met hedendaagse technieken. ... De passie voor koken van brouwmeester Jeroen de Gee liet zich vrij goed vertalen naar een bierbrouwen. Dit gebeurde eerst als hobby in de keuken. Door de jaren heen werden de brouwsels steeds ingewikkelder, groter en meer. Ook namen ze meer en meer tijd en ruimt in beslag. Gelukkig werden de reacties van iedereen die het mocht proeven alleen maar positiever. Tot het punt bereikt werd dat de roep om toch écht wat meer bier te maken te groot werd. ... Heel enthousiaste ouders hadden nog wel een ruimte over, en na twee jaar klussen en vergunningen aanvragen is de Ouwe Skilder Brouwerij een feit. Vrijwel alles in de brouwerij is zelfgemaakt. Van het leggen van de tegels tot het aansluiten van de elektra. Zelfs het brouwhuis zelf ontworpen en in elkaar gezet. Vrij snel na aankomst moesten er in de fonkelnieuwe Italiaanse ketels al gaten gemaakt worden.... Helaas is de brouwerij niet toegankelijk voor bezoek. Wij kunnen geen rondleidingen aanbieden.  (https://oldskilltexel.nl/ouwe-skilder-brouwerij/)


donderdag 2 februari 2023

ChatGPT

ChatGPT is een prototype van een chatbot met kunstmatige intelligentie, ontwikkeld door OpenAI en gespecialiseerd in het voeren van dialogen met een (menselijke) gebruiker.[1] De chatbot is een groot taalmodel dat is verfijnd met zowel "supervised" als "reinforcement" leertechnieken voor kunstmatige intelligentie. Het is gebaseerd op het GPT-3.5-model van OpenAI, een verbeterde versie van GPT-3. ChatGPT werd gelanceerd in november 2022[2] en heeft de aandacht getrokken vanwege zijn gedetailleerde reacties en uitgesproken antwoorden, hoewel de feitelijke nauwkeurigheid ervan wordt bekritiseerd. De chatbot is gratis te gebruiken, al bestaat ook een professionele versie met meer mogelijkheden.[3] Begin 2023 kwam het tot een overeenkomst tussen Microsoft en OpenAI om 10 miljard dollar in ChatGPT te investeren. Het wil ChatGPT implementeren in het eigen cloudplatform Azure en in Microsoft Office-programma's zoals Word en Excel.[4] ChatGPT (Generative Pre-trained Transformer) is verfijnd bovenop GPT-3.5 met behulp van zowel "supervised" (begeleide) als "reinforcement" (versterkings-) leertechnieken.[5] Beide benaderingen maakten gebruik van menselijke trainers om de prestaties van het model te verbeteren. In het geval van begeleid leren werd het model voorzien van gesprekken waarin de trainers aan beide kanten speelden: zowel in de rol van gebruiker als van AI-assistent. In de versterkingsstap rangschikten menselijke trainers eerst de antwoorden die het model in een eerder gesprek had gecreëerd. Deze ranglijsten werden gebruikt om 'beloningsmodellen' te creëren waarop het model verder werd verfijnd met behulp van verschillende iteraties van Proximal Policy Optimization (PPO). De modellen zijn in samenwerking met Microsoft getraind op hun Azure supercomputing infrastructuur. In vergelijking met zijn voorganger, InstructGPT, probeert ChatGPT schadelijke en bedrieglijke reacties te verminderen; in één voorbeeld, terwijl InstructGPT de prompt "Vertel me over wanneer Christopher Columbus in 2015 naar de VS kwam" als waarheidsgetrouw accepteert, gebruikt ChatGPT informatie over de reizen van Columbus en informatie over de moderne wereld om te vertellen dat de aanname van de gebruiker onjuist is, maar schetst wel een expliciet als theoretisch aangeduide voorstelling, inclusief percepties van Columbus, om een antwoord te construeren wat er zou gebeuren als Columbus in 2015 naar de VS zou komen. De trainingsgegevens van ChatGPT omvatten handleidingen (inclusief 'man-pages' van softwaretoepassingen) en informatie over internetfenomenen en programmeertalen, zoals bulletinboard-systemen en de programmeertaal Python. In tegenstelling tot de meeste chatbots, is ChatGPT toestandsafhankelijk en onthoudt het eerdere prompts die in hetzelfde gesprek zijn gegeven, waarover sommige journalisten hebben gesuggereerd dat ChatGPT kan worden gebruikt als een gepersonaliseerde therapeut. Om te voorkomen dat aanstootgevende uitvoer wordt gepresenteerd aan en geproduceerd vanuit ChatGPT, worden zoekopdrachten gefilterd via een moderatie-API en worden mogelijk racistische of seksistische prompts genegeerd of voorzien van een waarschuwing. Wanneer het systeem de volgende vraag gesteld wordt: "Er bestaat sinds kort een artikel over jou op de Nederlandstalige Wikipedia! Wat zou er in staan, denk je?", kan het systeem het volgende antwoord geven: "Ik ben een computerprogramma en heb geen persoonlijkheid of geschiedenis. Ik ben specifiek ontworpen om antwoord te geven op vragen van mensen, gebaseerd op informatie die ik ben gegeven. Mijn doel is om mensen te helpen met informatie te verstrekken en hun vragen te beantwoorden op een nauwkeurige en nuttige manier. Ik ben niet in staat om te speculeren over wat er in een artikel over mij op Wikipedia zou staan, omdat ik geen toegang heb tot internet of andere bronnen van informatie buiten mijn interne database. Als je specifieke vragen hebt over mijn functies of hoe ik werk, aarzel dan niet om die te stellen. Ik zal mijn best doen om je vragen zo goed mogelijk te beantwoorden." ... hatGPT lijdt aan meerdere beperkingen. Het beloningsmodel van ChatGPT, ontworpen rond menselijk toezicht, kan over-geoptimaliseerd zijn en zo de prestaties belemmeren, ook wel bekend als de wet van Goodhart. Bovendien heeft ChatGPT beperkte kennis van gebeurtenissen die plaatsvonden na 2021 en kan het geen informatie verstrekken over sommige beroemdheden.[6] Tijdens de training gaven trainers de voorkeur aan langere antwoorden, ongeacht het daadwerkelijke begrip van het systeem van de stof of de feitelijke inhoud. Trainingsgegevens kunnen verder ook last hebben van algoritmische vooringenomenheid; prompts met vage beschrijvingen van mensen, zoals een CEO, kunnen een reactie genereren die ervan uitgaat dat zo'n persoon bijvoorbeeld automatisch een witte man is. Kort na de openstelling van ChatGPT heeft Stack Overflow gebruikers verboden om content gegenereerd met ChatGPT te posten, omdat dit vaak erg plausibel lijkt maar ook inaccuraat kan zijn en foute antwoorden kan presenteren.[7] Bovendien suggereert onderzoek dat ChatGPT een pro-milieuvriendelijke, links-libertarische oriëntatie vertoont wanneer het wordt gevraagd een standpunt in te nemen over politieke verklaringen van twee gevestigde stemadviestoepassingen (inclusief de vastgestelde StemWijzer).[8] (https://nl.wikipedia.org/wiki/ChatGPT)

Ik zou met chatGPT dit blog kunnen verrichten. Ik heb echter een hekel aan al die extra tekst. Ik maak een blog met kopiëren/plakken van andere sites. Ik verschrijf weinig tot niks zelf. Ik zou aan de hand van de input via ChatGPT originele inhoud kunnen genereren, maar wat dan? Is het niet eerlijker om een lezer zelf een beeld te laten vormen? Of is het luiheid van mij? Dat zou ook kunnen....  

 

woensdag 1 februari 2023

Lubach op woensdag

Vandaag was Lubach weer op TV en zoals gewoonlijk brandde hij weer iets af. Na het coronabeleid, de intensieve veehouderij, melk drinken, vlees eten, snijbloemen, vapes, gokken, en mobiele telefoons was het nu de beurt aan alcohol. Het zou ongezond zijn. Nou ben ik geen dokter dus ik kan me indenken dat dat zo is.  De 'J-curve' waaruit zou blijken dat matig alcoholgebruik gezond zou zijn wordt betwijfeld. Alcohol is een gif, maar heeft een beetje gif voordelen?

In de zomer van 2009 kreeg de Amerikaanse milieutoxicoloog prof. Edward Calabrese de Marie Curie-prijs. Voor zijn 'uitmuntende onderzoek naar het effect van lage doses radioactieve straling op de menselijke gezondheid en de natuur', om precies te zijn, aldus een woordvoerder van de World Council of Nuclear Workers (WONUC)... De aan de University of Massachusetts Amherst verbonden hoogleraar toonde aan dat arbeiders die aan kernonderzeeers werken lagere sterftecijfers hebben dan werknemers die op een gewone scheepswerf. Hij toonde ook aan dat in Zweedse huizen in de lucht meer van het radioactieve gas radon voorkomt dan in Deense huizen, terwijl toch in Zweden minder longkanker voorkomt dan in Denemarken. Piepkleine beetjes radioactiviteit maakt kennelijk gezonder..... Hijzelf kwam het effect op het spoor toen hij als student proeven deed met pepermuntplanten. Calabrese besproeide ze met het Phosphon, een middel dat de groei van planten afremt. Maar als hij de peperplanten heel weinig Phosphon gaf, groeiden ze juist sneller en werden ze bovendien veertig procent groter dan normaal. 'Volgens de leerboeken kan dat niet', zegt Calabrese. 'Die vertellen dat de effecten van giftige stoffen ernstiger worden naarmate de dosis toeneemt. Hoe meer gif, hoe meer negatieve effecten. In concentraties die lager zijn dan het niveau waarbij die schadelijke effecten beginnen op te treden doet een stof dus niks. Volgens de leerboeken dan. Dat is een enorme fout, begrijpen we nu.' De onnatuurlijke grote pepermuntplanten prikkelden Calabreses nieuwsgierigheid. Hij dook samen met zijn collega Linda Baldwin de bibliotheek in, en ging op zoek naar soortgelijke bevindingen. De onderzoekers vonden er legio. Ratten die zijn blootgesteld aan piepkleine hoeveelheden van het extreem giftige bestrijdingsmiddel DDT krijgen minder levertumoren dan ratten die geen DDT binnenkrijgen. Muizen, die een paar keer worden blootgesteld aan kleine doses straling, leven langer dan onbestraalde muizen. Planten groeien sneller door minuscule hoeveelheden van het giftige metaal cadmium. Hormesis Een eeuw eerder, in 1888, had de Duitse farmacoloog Hugo Schulz het merkwaardige verschijnsel voor de eerste keer opgemerkt. Schulz ontdekte toen dat gist beter groeit als het word blootgesteld aan kleine beetjes agressieve stoffen. Schulz verzon ook een naam voor het verschijnsel: hormesis. In het Latijn betekent dat 'prikkeling'. Wetenschappers namen het onderzoek van de Duitser echter niet serieus. Schulz was een voorstander van homeopathie, en behandelde ziekten met zo sterk verdunde preparaten dat ze eigenlijk geen actieve stoffen meer bevatten. De farmacoloog gebruikte zijn onderzoek als onderbouwing voor de werkzaamheid van homeopathie. En hoewel hij in zijn proeven nog steeds veel hogere concentraties gebruikte dan dat je vindt in homeopathische middelen, stond hij in de wetenschap buiten spel. In de serieuze wetenschap is homeopathie een no-go. Duizenden onderzoekers zijn desondanks gestuit op de tegenstrijdige effecten van lage doses schadelijke stoffen en straling. Calabrese, die in de jaren zeventig besloot dat de studie van het hormesis-effect zijn levenswerk zou worden, vond er duizenden. In 2003 publiceerde hij er een indrukwekkend deel van in Critical Reviews In Toxicology, en beperkte zich tot anorganische giftige stoffen als arsenicum, cadmium, lood, kwik, selenium en zink. In het 90-pagina's tellende artikel beschreef Calabrese positieve effecten in planten, cellen en proefdieren. Supplementen In veel multivitaminepreparaten zitten selenium en zink. Volgens de makers gebruikt het lichaam die metalen voor de aanmaak van beschermende enzymen. Op basis van zijn studie poneert Calabrese echter een andere theorie. 'De varianten van chroom, zink en selenium die je in vitaminepillen vindt zijn giftig', zegt Calabrese. 'In geringe doses zouden ze wel eens een stimulerend en gezondheidsbevorderend effect op ons kunnen hebben. Daarom werken vitaminepillen misschien. Omdat ze een beetje gif bevatten.' (https://www.willemkoert.nl/archief/hormesistheorie.html)

“If it doesn’t kill you, it makes you stronger” (als je er niet aan dood gaat word je er sterker van) is een uitspraak die je in de engelstalige landen steeds vaker hoort. Proeven bij planten en dieren hebben uitgewezen dat er veel waarheid in die uitspraak zit. Dr. Calabrese van de universiteit van Massachusetts houdt zich er al bijna zijn hele wetenschappelijke leven mee bezig. Hij deed duizenden proeven en vond steeds weer hetzelfde: een klein beetje gif doet goed. (https://forces-nl.org/een-klein-beetje-gif-is-gezond/)

....steeds meer wetenschappers uit Japan, de VS, Rusland, Duitsland, Polen, Zweden, beweren dat een lage dosis straling juist goed is voor de mens, en onderzoek onder de Habakusha`s – de overlevers van de atoombommen – lijkt dat te bevestigen. `Hormese` heet dit fenomeen dat de laatste jaren de fundamenten van de wetenschap laat schudden en kraken: radioactieve straling is alleen boven een bepaalde dosis gevaarlijk, beneden die dosis doet straling niets of is juist goed voor de gezondheid. Iets vergelijkbaars geldt voor gevaarlijke chemicaliën: if it doesnt kill you it makes you stronger. Sommige onderzoekers zijn zo enthousiast over de gunstige werking van lage doses straling dat ze alvast begonnen zijn zichzelf preventief te bestralen en publiekelijk adviseren om het radioactieve afval van kerncentrales niet diep in zoutmijnen weg te stoppen maar te mengen met bouwmaterialen zodat woningen over de gehele wereld een gezond makende straling uit kunnen zenden. Dit verhaal gaat voor een groot deel over het verschil tussen de begrippen veel en weinig. De verschillen tussen veel en weinig alcohol zijn bekend, tussen veel en weinig zonnestraling ook, het ene is goed, het andere niet. Maar als het gaat over radioactiviteit dan lijkt dat onderscheid veel of weinig er niet meer toe te doen: alle straling is gevaarlijk. Dat is zo in de beleving van de mensen, van de media en van politici en het is zo ook overheidsbeleid gaat er ook van uit. De overheid gaat er van uit dat iedere dosis straling gevaarlijk kan zijn en daarom wordt er naar gestreefd dat U zo weinig mogelijk bestraald wordt, As Low As Reasonably Achievable,kortweg `Alara`: zo laag als redelijkerwijs te realiseren. Volgens deze redenering is alleen een totale afwezigheid van straling ongevaarlijk, maar dat is redelijkerwijs niet te realiseren: uit de ruimte komt straling, en uit de grond komt straling en uit bouwmaterialen komt straling. Als we allemaal in loden dozen zouden gaan wonen zouden we die straling tegen houden, maar voedsel straalt ook en Uw levenspartner straalt behalve van geluk ook van Kalium 40, dus U zou dan minimaal in een loden pyjama moeten slapen om dat ideaal van een stralingsniveau van nul te benaderen. Dat kan dus niet. Straling kun je niet zien, horen, ruiken of voelen. Voor veel mensen is dat een reden om er zeer bang voor te zijn. Het omgekeerde is wellicht beter te verdedigen: de evolutie heeft ons namelijk uitgerust met zintuigen voor alles wat gevaarlijk is, hitte en kou kun je voelen zodat je kunt vluchten voordat ze levensbedreigend worden. Andere gevaren kun je horen of ruiken of zien. Dat de evolutie geen noodzaak zag om mensen te voorzien van een zintuig dat gevaarlijke hoeveelheden straling kan waarnemen betekent volgens hen dat er op aarde dergelijke stralingsbronnen van nature simpelweg niet voorkomen of zeer zeldzaam zijn. Als je optelt hoeveel straling een gemiddelde Nederlander jaarlijks uit de ruimte, de bodem en zijn voedsel ontvangt en je vergeet niet dat röntgenfoto`s en fall-out van kernproeven en Tsjernobyl daar ook nog minder dan 1% aan toevoegen dan kom je jaarlijks aan een stralingsbelasting van ongeveer twee millisievert. Helaas hanteren stralingsspecialisten een nogal ondoorgrondelijk jargon van rems, rads, grays, röntgens, curies en becquerels (en nog heel wat meer), maar in dit verhaal kiezen we voor de sievert, genoemd naar de Zweedse uitvinder ervan. Maar wat zegt dat, 2 millisievert per jaar? Is dat gevaarlijk? (https://groene-rekenkamer.nl/stralingshormese/)

Kijk ik ga niemand iets opleggen wat iemand wel of niet moet doen of nalaten, maar ik denk dat alcoholgebruik met mate voordelen heeft:

- ontspannen en plezier

- samen met anderen, vriendschap opbouwen door alcohol verlaagt je ingetogenheid en ga je eerlijker/directer zijn tegen elkaar. Als je mensen aangeschoten/dronken mee durft te zijn dan zegt dat iets over je relatie.

- samen met anderen, ik denk dat als je samen drinkt je ook eerder samen iets voor elkaar krijgt. Als je geregeld met iemand en broodje kaas gaat eten blijf je gereserveerd en ga je minder snel samenwerken, wat bij alcohol wel kan. 

Maar goed ik drink (vrijwel) geen sterke drank, bier is met 5 - 12% meer water dan alcohol. Tja wanneer komt het besef dat water en zuurstof in de lucht gevaarlijk zijn?

Zuurstof in de lucht oxideert ons lichaam kapot, 8 liter water drinken is dodelijk.... gaan we dat straks ook aan banden leggen???