Translate

Zoeken in deze blog

dinsdag 11 april 2017

Sorbinezuur

Vergilius schrijft over het imiteren van dolle wijngelagen met gerstebier vol zerpe lijsterbessen
(zie Wijnen zelf maken Jac. Lambrechts 1984, blz. 110). Volgens Jac Lambrechts zou dat verwijzen naar het gebruik van sorbinezuur.

Wat zou dat nu weer zijn?

Sorbinezuur is een natuurlijk voorkomend conserveermiddel. De zuivere stof komt voor als een witte vaste stof met een zachtzure smaak, die slecht oplosbaar is in water.
De naam is afgeleid van de wetenschappelijke naam van de wilde lijsterbes: Sorbus aucuparia. De stof werd door de Duitse scheikundige August Wilhelm von Hofmann in 1859 voor het eerst aangetroffen in de onrijpe bessen van deze heester. De stof is echter niet als zodanig aanwezig, maar als een lacton (het wordt in die vorm ook wel parasorbinezuur genoemd) Pas eind jaren '40 van de 20e eeuw werd de conserverende werking van sorbinezuur en zijn zouten (die sorbaten worden genoemd) ontdekt. Natriumsorbaat en kaliumsorbaat worden vaak ingezet. Vanaf ongeveer 1960 wordt sorbinezuur gebruikt als conserveermiddel in voedingsmiddelen en cosmetica. Sorbinezuur werkt tot een pH van ongeveer 7. Bij een pH boven de 5 is de werking echter slechts beperkt.
Het E-nummer van sorbinezuur is E200, kaliumsorbaat draagt het E-nummer E202 (https://nl.wikipedia.org/wiki/Sorbinezuur).

Sorbinezuur E-200
Sorbinezuur zit in limonadesiroop, mayonaise, curry, gebak, koek en koekjes. Van nature zit sorbinezuur in bepaalde bessen, maar wordt meestal synthetisch bereid. Dit zuur kan irritatie van de huid oproepen en irritatie van de luchtwegen. Het mag volgens de warenwet in talloze voedingsmiddelen en producten gebruikt worden, ondanks de vele irritaties en allergieën die deze stof tot stand brengt. Sorbinezuur maakt histamine vrij en moet daarom vermeden worden in een histaminevrij dieet. Paradoxaal genoeg zit sorbinezuur in luchtwegensiroop zoals dropsiroop (http://mens-en-gezondheid.infonu.nl/dieet/111618-voeding-met-e-nummers-hyperactiviteit-leerproblemen.html).

E200, ook wel Sorbinezuur, is een slecht e-nummer. Het is een natuurlijk of chemisch conserveermiddel en kan een wisselwerking aangaan met andere additieven, met name nitraten. In grote hoeveelheden kan het schadelijk zijn voor organen (www.e-nummers-lijst.nl/alle-e-nummers/e200-sorbinezuur/). Ook op sites zoals wijzijnzon wordt sorbinezuur omschreven als slecht.

E200: Sorbinezuur
t-2,4-hexadieenzuur
2-propenylacrylzuur
Herkomst:
Een natuurlijk zuur van de bessen van de lijsterbes (Sorbus aucuparia ), waar de naam ook aan is ontleend. Commercieel wordt het chemisch gemaakt via verschillende processen.
Functie en eigenschappen
Sorbinezuur is een conserveermiddel, vooral werkzaam tegen schimmels en gisten in een licht zure omgeving. Het werkt niet tegen bacterien. Het werkt evenmin bij niet zure producten (pH boven 6.5).
Products:
Als conserveermiddel in diverse producten, zoals yoghurt, kwark, vruchtensalades, snoep, limonade, kaasprodukten, gesneden roggebrood, cake, diepvriespizza, garnalen, sambal, citroensap, wijn, cider, dessertsaus, taartvulling, geconcentreerde soep.
Acceptable dagelijkse inname (ADI) :
Tot 25 mg/kg lichaamsgewicht
Bijwerkingen :
Bij de gebruikte concentraties zijn geen schadelijke effecten te verwachten. Een zeer klein percentage van de bevolking heeft last van pseudo-allergische reacties.
Dieetbeperkingen :
Geen. Sorbaten kunnen gebruikt worden door alle religies, vegetariers en veganisten (www.food-info.net/nl/e/e200.htm).

De herkomst van sorbinezuur is dus een natuurlijk zuur van de bessen van de lijsterbes (Sorbus aucuparia ), waar de naam ook aan is ontleend. Wat zijn lijsterbessen?

De lijsterbes is een boom of grote struik met een overdaad aan bloemen en vruchten. De kleine, fel oranje gekleurde bessen zijn zeer geliefd bij vogels. Zij zullen niet lang aan de boom blijven hangen. Vooral lijsters en merels zijn er dol op (http://www.tuinen.nl/lijsterbes).

In de maanden juli en augustus komt u de lijsterbes bijna overal tegen. De bessen zijn fel oranje van kleur en groeien als struik of boom.De meest voorkomende in zuid en West-Europa zijn de meelbes, de Elsbes en de wilde lijsterbes (hwww.grenswetenschap.nl/permalink.asp?i=4008).

Lijsterbes (Sorbus) is het geslacht van bomen en heesters uit de rozenfamilie (Rosaceae). Het geslacht komt van nature voor op het noordelijk halfrond, vooral in Europa en Azië. Veel soorten uit dit geslacht worden aangeplant als sierboom. De lijsterbes is een struik of boom (tot 20 m) met open kroon. Hij bloeit in mei in brede, witte bloementuilen die sterk en eigenaardig geuren. Hij draagt ronde, oranjerode vruchten. De bladeren (5-7 bij 1-1,5 cm groot) zijn ovaal tot langwerpig en staan in 6-8 jukken. Ze zijn oneven geveerd en hebben een spitse top. De bladrand is behalve het onderste stukje scherp gezaagd. De bladkleur is bovenaan dof groen, terwijl de onderkant grijsgroen is. In de herfst kleuren de bladeren geeloranje tot rood.
Het hout van de lijsterbes is tamelijk hard, buigzaam en elastisch, maar gaat vrij snel kapot. Het is bruikbaar voor draai- en snijwerk, vaten, vezelplaten. Schors en loof bevatten een hoog gehalte aan looistof. Specifiek voor houtproductie hebben ze over het algemeen te kleine afmetingen of komen ze in te geringe aantallen voor. Van rijpe lijsterbessen kan jam gemaakt worden. Deze is bitter maar bevat veel vitamine C.
Deskundigen zijn het niet eens over het aantal soorten in dit geslacht; de aantallen variëren tussen 100 en 200. De oorzaak van deze verschillen is gelegen in het feit dat een aantal lokale soorten apomictisch is, dat wil zeggen dat zij in staat zijn zonder bevruchting zaad te zetten. De resulterende microsoorten worden door de een als echte soorten gezien, door de ander gegroepeerd in een veel kleiner aantal variabele soorten.
De boom wordt lijsterbes genoemd omdat lijsters en andere vogels dol op de bessen zijn. De plant zorgt namelijk voor een goede voedselvoorziening voor vogels vanwege de lange periode met bessen. Verder trekken de bloemen in de zomer veel insecten en vooral veel wespen aan, die op het menu staan van veel vinken. Bovendien is de lijsterbes een zeer geschikte plek voor vogels om te broeden vanwege de dichte boomstructuur. De wetenschappelijke naam Aucuparia komt van het Latijnse woord aucupor (vogelvangst). Er werden namelijk veel vogels gevangen bij dat soort bomen (https://nl.wikipedia.org/wiki/Lijsterbes).


Latijn: Sorbus aucuparia – Engels: Rowan Tree en Mountain Ash Tree (www.astrologie.ws/kruiden/lijsterbes.htm)
(www.whitedragon.org.uk/articles/rowan.htm)

Het Latijnse woord sorbus betekent vrucht en aucupor vogelvangst omdat de Romeinen de oranje bessen van deze boom als lokaas gebruikten.
Lijster betekent hippende vogel en rowan is afgeleid van het Sanskriet woord runa wat tovenaar betekent. Lijsterbes wordt ook wel kraalboom, kwetsenbeienboom of vogelbessenboom genoemd. In Engeland noemde men deze boom witchwood , heksenhout dus omdat men geloofde dat hij tegen de invloed van heksen beschermde (www.tuinen.nl/lijsterbes).

Bij Witchwood moet ik denken aan Wychwood Brewery:

Herkomst
Lijsterbes is inheems in Europa, West Siberië, Noord-Afrika en Klein-Azië. Hij groeit daar in het wild. In Nederland en België vinden we lijsterbesbomen vaak in parken en plantsoenen. Ze pronken daar vanaf augustus met hun bestrossen  (www.tuinen.nl/lijsterbes).

Lijsterbes
Sorbus aucuparia
Plant familie: Rosaceae (Rozenfamilie)
Plantenlaag: Lage bomen
Plantenfuncties: fruit, verwerkt eetbaar, inheems, meerjarig,
Bloeitijd: mei - juni
Oogsttijd: augustus - november
Beschrijving: Een kleine boom tot 20 m hoog met een tamelijk gladde, grijze schors.
Bladeren: oneven geveerd, blaadjes per 5 of 10.
Bloemen: klein, wit, in tuilen.
Vruchten: grote trossen kleine, oranje bessen.
De lijsterbes, de naam zegt het al, is vanwege zijn bessen erg geliefd bij vogels, voornamelijk lijsters.
Van de bessen kun je bier maken, destilleren tot alcohol, maar ook inmaken als gelei. De gelei heeft een prachtige donkeroranje kleur en smaakt heerlijk bij wild en lamsvlees. Rauw zijn de bessen van de lijsterbes niet eetbaar.
Een aantal familieleden van de lijsterbes zijn beter eetbaar. De peerlijsterbes geeft de lekkerste vruchten en de elsbes met twee andere soorten sorbus zijn daarna het beste eetbaar van de Sorbus familie (www.permacultuurnederland.org/planten.php?zoek=sorbus&laag=&functieSER=Z24=&page=0&pid=178).

De lijsterbes, de naam zegt het al, is vanwege zijn bessen erg geliefd bij vogels, voornamelijk lijsters.
Van de bessen kun je bier maken, destilleren tot alcohol, maar ook inmaken als gelei. De gelei heeft een prachtige donkeroranje kleur en smaakt heerlijk bij wild en lamsvlees. Rauw zijn de bessen van de lijsterbes niet eetbaar.
Een aantal familieleden van de lijsterbes zijn beter eetbaar. De peerlijsterbes geeft de lekkerste vruchten en de elsbes met twee andere soorten sorbus zijn daarna het beste eetbaar van de Sorbus familie (www.tuinsms.nl/tuinonderdelen/planten/Rosaceae/Sorbus_aucuparia/).

Plantkenmerken
Lijsterbes kan een hoogte van ca. 15 meter bereiken. Hij is vaak meerstammig en heeft een slanke, gladde stam met een tamelijk brede kroon.
Typerend is het geveerde blad. De lancetvormige zijblaadjes zijn zaagtandig gerand. Eind april komen deze te voorschijn en vallen vrij vroeg in het najaar, vaak prachtig geel en rood gekleurd, af.
Lijsterbes bloeit in mei met uitbundige bloemtuilen die een beetje op appelbloesem lijken. De bloemen zijn geelachtig wit en geuren sterk niet erg lekker .
De oranjerode vruchent zijn geen echte bessen, maar steenvruchten, eigenlijk mini- appeltjes, want zij bezitten 2-3 steenharde zaden die in augustus rijp zijn en de herfst aankondigen. Het vlees is zurig en heeft een aromatische bijsmaak. Vogels zorgen voor de verspreiding, omdat de onverteerbare zaden hun lichaam weer verlaten.
De gladde schors is lichtgrijs en schilfert later af.
De herfstkleur is geel tot oranje rood  (www.tuinen.nl/lijsterbes).

Lijsterbes is een boom uit de rozenfamilie en komt van nature voor op het noordelijk halfrond, met name in Europa en Azië. Veel soorten worden als sierplant aangeplant. De lijsterbes kan acht meter worden met oneven, geveerde en verspreide bladeren met vier tot negen paar langwerpige, toegespitse blaadjes. In de herfst kleuren de bladeren geeloranje tot rood. Ze zijn aan de bovenkant intens lichtgroen en aan de onderkant groenachtig of grijs-witachtig. De geel-witte bloemen komen samen in brede tuilen aan het einde van de dichtbebladerde takjes. In de zomer verschijnen de ronde koraalrode, driezadige bessen.
Lijsterbes komt het meest voor in zandige, bosrijke gebieden.
De boom wordt lijsterbes genoemd omdat lijsters en andere vogels dol op de bessen zijn. De plant zorgt namelijk voor een goede voedselvoorziening voor vogels vanwege de lange periode met bessen. Verder trekken de bloemen (mei-juni)  veel insecten aan, vooral veel wespen, waar vinken dol op zijn. De lijsterbes wordt vanwege zijn dichte boomstructuur vaak door vogels uitgekozen om in te broeden. Daar heeft de wetenschappelijke naam Aucuparia duidelijk mee te maken: het komt van het Latijnse woord 'aucupor' (vogelvangst). Er werden namelijk veel vogels gevangen bij lijsterbessen.
De Europese lijsterbes heeft een lange traditie in de mythologie en folklore. In de Griekse mythologie verliest Hebe door onachtzaamheid haar bokaal met verjongende ambrosia aan demonen. De goden sturen een adelaar om de bokaal te redden. De veren en de druppels bloed die de adelaar verloor in de strijd tegen de demonen vielen op de aarde, waar deze veranderden in lijsterbes bomen. De bladeren doen daarom denken aan adelaarsveren en de bessen aan de bloeddruppels.
In de Noorse mythologie werd de eerste vrouw van een lijsterbesboom gemaakt. Daarnaast redde een buigende lijsterbes het leven van de god Thor, toen hij  in de Onderwereld door een snel kolkende rivier werd meegesleurd. Verder werd het heilige runenschrift bij voorkeur op staven van lijsterbeshout ingekerfd (www.kruidenkorf.nl/index.php?option=com_content&view=article&id=112:lijsterbes&catid=7:welkomblog&Itemid=15).


Symboliek, mythen en volksgeloof
De Lijsterbes is zinnebeeld voor wijsheid, kracht en beschermt tegen het kwaad.
Zij is bij de Kelten de toverboom. De Keltische druïden gebruikten lijsterbesstokken bij hun rituelen. Vooral in Wales wordt de Lijsterbes als heilige boom vereerd. Volgens een oude Ierse legende zou de vrouw zijn ontstaan uit een Lijsterbes. In de Schotse Hooglanden werd de Lijsterbes geplant tegen toverij. Ook lieten de herders hun schapen elk jaar onder de takken van een Lijsterbes door lopen. Varkens gaf men een aftreksel van lijsterbessen als bescherming tegen ziektes.
Bij de oude Grieken was deze boom gewijd aan Aphrodite, godin van liefde en schoonheid. Volgens een Romeinse legende groeiden er Lijsterbessen uit de bloeddruppels van een arend die met de demonen streed.
De Lijsterbes werd vroeger vaak op kerkhoven als toverboom en om demonen af te schrikken geplant  (www.tuinen.nl/lijsterbes).

De lijsterbes was een magische boom die beschermde tegen alle kwaad. De staf van druïdes werd meestal van lijsterbeshout gemaakt, net als wichelroedes. Op schepen werd lijsterbes meegenomen om stormen te voorkomen, in huizen beschermde het tegen onweer en op graven tegen spoken. Ook het vee kon beschermd worden door twijgen aan de stal te hangen. Aan wierook werd vaak blad en bessen toegevoegd als deze moest helpen bij het voorspellen van de toekomst.
In Finland en Zweden voorspelde men hoe zwaar de winter zou gaan worden aan de hand van het aantal bessen aan de lijsterbes (www.kruidenkorf.nl/index.php?option=com_content&view=article&id=112:lijsterbes&catid=7:welkomblog&Itemid=15).


de bessen hebben aan het uiteinde een heel klein 5 puntig sterretje: een pentagrammetje. Ook de kleur rood is verdedigend, een lijsterbesboom in je tuin moet je dus niet weghalen.  En de druïden gebruikten de twijgen van de lijsterbes trouwens ook als wichelroede, speciaal voor metalen.
De lijsterbes behoort tot het element vuur en de planeet Mars aldus de Kelten.  Naast de bescherming die de lijsterbes biedt, geeft het moed, viriliteit (alle Mars),  het is excorsistisch (ook Mars)  – en het beschermt tegen brand als je het in huis hangt (www.astrologie.ws/kruiden/lijsterbes.htm).

Pentagram
De lijsterbes wordt - zoals reeds uit het bovenstaande omtrent de kleur wit valt op te maken - geassocieerd met witte magie o.a. met betrekking op de pentagramvorm onder op de rode bes. Dit heeft de boom zijn andere naam: "Heksenboom" (Quickbeam) bezorgd. Ook denkt men dat de lijsterbes een betoverde boom is waarvan het hout kan worden gebruikt voor bovennatuurlijke magie. Om de hulp van elfen uit de andere wereld op te roepen als alliantie in een op voorhanden zijnde strijd of oorlog verbrandden de druïden lijsterbeshout. En vanwege de magische krachten werden bijlen en andere wapens uitgerust met handvatten van lijsterbeshout.... Lijsterbesamuletten
Vroeger werden in stallen takken met lijsterbessen gehangen om het leven te beschermen tegen ziekten en zwarte magie. Ook kunnen de bladeren en bessen gebruikt worden om voorspellingswierook van te maken en het dragen van de schors zou genezend werken. De Engelse naam voor lijsterbes is "rowan" (De rowantree wordt zeer vaak genoemd en bezongen in Irish Folk songs en lyrics). Het woord "rowan" is op zijn beurt in de betekenis van amulet afgeleid van het Noorse woord "ruwa" waarvan weer het woord "rune" is afgeleid voor de ingekerfde lettertekens op deze amuletten.
Draken
De druïden hadden als lijsterbesdier (talisman) de mythologische (vuurspuwende) draak aangewezen. In verband met de vuurgodin ligt het voor de hand de draak te kiezen vanwege zijn karakteristieke vuurspuwende vermogen. (Of werd hun dit vermogen toegedicht omdat ze als lijsterbes(vuur)dier waren aangewezen? - duidelijk een "kip of het ei" kwestie.
In bekende legenden wordt met betrekking tot de draak verhaald dat de jonge Merlijn Emrys (dezelfde Merlijn als later in de Arthur-legenden) voorspelde dat de toren van Vortigern bovenop een in de grond rustende rode en witte draak was gebouwd en daarom bleef bewegen en later in zou storten. De witte en de rode draak in dit verhaal symboliseerden de Saksen en de Britten. Later in het zelfde verhaal als voorloper op de Arthur-legenden liet Merlijn dezelfde twee draken onder de ruine van Vortigern los om de komst van koning Arthur aan te kondigen.
 (www.amahran.nl/e107_plugins/forum/forum_viewtopic.php?104).


Wilde lijsterbes - Sorbus aucuparia
Wilde lijsterbes, Sorbus aucuparia, is gemakkelijk te herkennen aan de tuilen met witte bloemen in de voorzomer en aan de oranje tot vuurrode besvormige vruchten in de nazomer en herfst. Ook de oneven geveerde bladeren met hun gezaagde bladranden herken je goed. De algemeen voorkomende soort staat in veel verschillende bostypen en struweelranden (www.floravannederland.nl/planten/wilde_lijsterbes/).


De gewone lijsterbes Sorbus aucuparia komt bij ons in de natuur voor. Met name aan de rand van of in niet te donkere bossen waar voldoende licht is. Het kan dan een boom tot 12 meter hoog worden die goed en regelmatig is vertakt. Ook zien we de gewone lijsterbes in de buurt van weilanden en boerderijen. Onze voorouders geloofden namelijk dat de boom geneeskrachtig was voor hun vee (www.vtwonen.nl/tuinieren/plant/gewone-lijsterbes-sorbus/).


wat voor bloemen krijgt de gewone lijsterbes?
De witte bloemen verschijnen in mei in talrijke schermen van wel 15 centimeter in doorsnee. Ze ruiken erg onaangenaam. Na de bloei ontstaan de bessen die bij de soort oranjerood zijn. Ze worden naast lijsters ook graag door andere vogels gegeten. De Latijnse soortaanduiding aucuparia verwijst hiernaar. Het komt van aucopor dat betekent ‘op vogelvangst gaan’. Het kan dus zijn dat er verschillende vogels in de tuin aantrekt. Aan een lijsterbes heb je het hele jaar wat. Als een van de eerste struiken vormt zij blad en kort daarop verschijnen de bloemen. Ze zijn meestal klein, wit tot roomkleurig en ze staan in flinke schermen of pluimen. Vervolgens verschijnen de opvallende bessen die mooi contrasteren met het groene blad. In het najaar krijgt de struik vaak nog een mooie herfstkleur. Tenslotte als het blad is gevallen, kun je bij een aantal soorten nog genieten van de bast. Deze is vrij glad en warmbruin tot grijs met zogenaamde lenticellen (dwarsstreepjes). Lijsterbessen behoren tot de rozenfamilie en als je de bloempjes van heel dichtbij bekijkt, zie je waarom (www.vtwonen.nl/tuinieren/plant/gewone-lijsterbes-sorbus/).



Verzamelen: de lijsterbessen zelf. Drogen in de zon of kunstmatig bij max. 50 gr. Tegenwoordig zijn de wilde lijsterbessen al in de tweede helft van juli rijp, vroeger zou dat eind augustus of september geweest zijn.  Volledig rijpe bessen zijn niet zo giftig als minder rijpe bessen, haal eventueel voor de zekerheid de zaden uit de bessen (een klusje voor als je ECHT niets te doen hebt...:-) . Door lijsterbessen te koken, bij jam of siroop,  verdwijnt de giftigheid.
Jam van lijsterbessen: 1 kg lijsterbessen koken met 500 g suiker en eventueel pectine erbij. (Ik heb het met stevia gedaan…. al die suiker..)  Om de bitterheid weg te nemen als de lijsterbessen niet zoet zijn kun je ze een nachtje laten staan overgoten met koud water en een eetlepel azijn.  Dan afgieten en verder verwerken.  Wat je ook nog kunt doen is na het koken en koud worden alle zaden er uit halen en de velletjes en dan opnieuw koken tot het ingedikt is — verschillende malen per dag een theelepel nemen. Waarvoor?
Lijsterbessen zijn urinedrijvend, laxerend en samentrekkend. Je kunt een moes van lijsterbessen inzetten  bij nierstenen, aambeien en bij reuma (Steenbok-Weegschaal).  Ze regulieren de darmen en helpen bij constipatie alsmede diarree . Verder zijn ze heilzaam bij ontstekingen aan de bovenste luchtwegen en met name bij heesheid.  Innemen in de vorm van  jam of een moes. (In Schotland eten ze lijsterbesjelly bij het wild en het ging ook jicht tegen. ) Mijn lijsterbesprutje was niet eens zo heel vies, maar dat komt omdat ik gewaarschuwd was omdat het zo vies zou smaken... en dan valt alles mee. Maar toen onlangs mijn bezoek het uitprobeerde spuwden ze het collectief met walging weer uit, de rest heb ik dus maar ingevroren:-) (www.astrologie.ws/kruiden/lijsterbes.htm)

U hebt vast gehoord dat ze giftig zijn en alleen vogels er van kunnen eten. Dat klopt gedeeltelijk. De lijsterbes bevat veel vitamine c, looistof, maar bevat ook organische zuren zoals para-sorbinezuur.De zaadjes bevatten blauwzuur. Deze zuren veroorzaken maag- en darmontsteking en ernstige huid irritatie. Daardoor zijn ze rauw giftig. Van een paar zult u waarschijnlijk geen last krijgen. Rauw zijn ze erg melig en niet erg lekker, vooral als ze nog niet goed gerijpt zijn. Zijn ze goed gerijpt dan hebben ze over het algemeen een kruidige zoete smaak.
U kunt ze op een veilige manier verwerken waardoor de gifstoffen onschadelijk worden gemaakt en nog veel beter te eten zijn. Wacht tot ze goed gerijpt zijn. Zet ze een nachtje in koud water met een flinke scheut azijn, zo verwijdert u de vaak nog aanwezige bittere smaak. Als u ze daarna kookt verdwijnt namelijk de gifstof en behoudt u de goede stoffen. U kunt er dan veilig jam, gelei of moes van maken. De moes smaakt lekkerder als u er ook appels in verwerkt. U kunt er ook sap van maken. Het verse sap werkt urine afdrijvend. Het sap moet u niet als dorstlesser drinken, maar af en toe. De lijsterbes stimuleert de maagsappen, waardoor de spijsvertering verbetert (www.grenswetenschap.nl/permalink.asp?i=4008).

Lijsterbesgelei is een vitaminerijke en zurig gelei. Heerlijk in de yoghurt, kan je er nog een schepje suiker aan toevoegen als je het te zuur vindt. Overigens zit er al suiker zat in.
Lijsterbessen (Sorbus aucuparia) is een struik met een scala aan prachtige volksnamen, zoals kleksterkersen, spreebeerenboom en nog vele andere.
De Lijsterbes werd ooit gebruikt in de druïdencultus. Bij de Noord-Germanen was de lijsterbes gewijd aan de god Thot, jazeker, die van de donder en bliksem. Dit kan verband houden met de rode kleur van de bessen, de kleur van vuur. Maar het kan ook de vorm van de bladeren zijn, die zou doen denken aan de gevederde onweerswolken. Men is er nogal dubbel over, aan een kant geloofde men dat de lijsterbes beschermde tegen de bliksem en het onweer, maar weer anderen geloofden juist het omgekeerde. De lijsterbes trekt de bliksem aan en daarom mocht je nooit een lijsterbes in de buurt van het huis hebben. Bij de Finnen is de boom gewijd aan de nimf Pihlatajar, die in de lijsterbes woont en het hoornvee beschermd. De herders planten hun lijsterbessenhouten staf dan ook in het midden van het veld en bidden dan tot de nimf het vee te sparen voor droefheid en ellende. In Engeland en Schotland gelooft men in de heksenwerende eigenschappen van de plant en daarom heet hij daar dan ook Witchwood, heksenhout. Onze voorvaderen maakten van lijsterbessentakken en rode draad een soort kruis en hingen dat op weer als afweermiddel tegen heksen (http://home.planet.nl/~krijn058/natuurrecepten.htm#Lijsterbesgelei).

De boom van volharding
De lijsterbes groeit vaak in rotsachtig berggebied en op schrale gronden. Zijn kracht om te floreren op onmogelijke plaatsen, leert u volharden. Aan de onderzijde bevatten de vruchten van de lijsterbes een natuurlijk pentagram, dat staat voor de schoot van de Aardgodin en veiligheid. Deze fysieke attributen brengen de boom in verband met genezing en bescherming (www.amahran.nl/e107_plugins/forum/forum_viewtopic.php?104).

Latijnse naam: sorbus aucuparia. Franse naam: sorbier des oiseaux/oiseleurs.
De lijsterbes behoort tot de rozenfamilie (rosaceae). De heesters en kleine bomen van het geslacht lijsterbes vertonen qua bladvorm een heel grote variatie. De doorgaans kleine, vijftallige bloemen van de lijsterbessen zijn in de regel wit of roomwit en hebben talrijke meeldraden. De overhangende rijke vruchttuilen van heel wat soorten, bestaande uit oranjerode tot rode (soms witte, gele of bleekroze) bessen, dragen bij tot de sierwaarde van dit plantengeslacht.
Kinderen worden vaak aangetrokken door de oranjerode vruchttuilen van de lijsterbes. De vruchten bevatten vooral sorbitol en andere suikers, vitamine C en parasorbinezuur. Dit zuur is toxisch en heeft een lokaal irriterende werking op de slijmvliezen van het maag-darmstelsel. Het vruchtvlees en de pitten bevatten verwaarloosbare hoeveelheden blauwzuurglycosiden.
De bessen van de lijsterbes zijn weinig giftig.
Na de inname van minder dan 10 bessen van deze plant volstaat het om het kind wat water te laten drinken (www.antigifcentrum.be/natuur/planten/weinig-niet-giftige-bessen/lijsterbes-sorbus-aucuparia).

Lijsterbes bevat (para-)sorbinezuur.  In de onrijpe bessen  werd het door de Duitse scheikundige August Wilhelm von Hofmann in 1859 voor het eerst aangetroffen. Pas eind jaren 1940 werd de conserverende werking van sorbinezuur en haar zouten ontdekt. Vanaf ongeveer 1960 wordt sorbinezuur gebruikt als conserveermiddel in voedsel en cosmetica.
De zaadjes bevatten blauwzuur. Dat zuur kan vergiftigingsverschijnselen geven, zoals ademnood, ernstige maag-en darmklachten, nierschade, huidirritaties, e.d. De bessen zijn daarom rauw giftig. Maar omdat ze rauw ook niet lekker zijn, zeker als ze nog niet goed gerijpt zijn, zul je daar nooit voldoende van eten om er erg ziek van te worden.
Door alleen goed gerijpte bessen te plukken (vanaf september) en die een nachtje in een azijnoplossing te leggen en daarna te koken verdwijnt de bitterheid en de giftigheid (www.kruidenkorf.nl/index.php?option=com_content&view=article&id=112:lijsterbes&catid=7:welkomblog&Itemid=15).

Van de vruchten wordt sap geperst, die traditioneel door appelsap werd gemengd. Appelsap en  -wijn wordt daar zeker kruidiger en beter houdbaar van. Van de vruchten wordt ook jam en gelei gemaakt. In Bulgarije maakt men er zoet-zuur van. Ook likeur en azijn op basis van peerlijsterbessen smaakt heerlijk. De bomen worden veel groter dan de gewone lijsterbes en kunnen in een bos zeker 30 meter hoog worden. Maar het is een langzame groeier, dus het kost vele jaren om ze groot te zien worden.
Gewone lijsterbessen kan men het beste midden oktober voor de eerst nachtvorst plukken en verwerken. Ze hebben dan nog hun volle diep oranje-rode kleur  en zijn nog niet slap geworden (www.nederlands-dis.nl/uncategorized/dranken/uit-de-natuur-of-je-tuin-lijsterbes/).

Lijsterbes lijkt wat op vlierbloesem, daar is Boezembier van gebrouwen dat ik heb geproefd in 2015. Zou er van lijsterbes ook bier gebrouwen worden?

De bessen worden met name in Groot Brittanië verwekt in een licht bittere gelei die traditioneel bij wildgerechten gegeten wordt. Verder wordt er daar jam van gemaakt met of zonder andere vruchten. De bessen kunnen ook gebruikt worden als koffievervanger en worden veel gebruikt in alcoholische drankjes, landwijnen en bier. In Oostenrijk wordt een heldere lijsterbes "schnaps" gedistilleerd die Vogelbier heet (www.kruidenkorf.nl/index.php?option=com_content&view=article&id=112:lijsterbes&catid=7:welkomblog&Itemid=15). Ook in de ANWB Actief & Anders - Salzburgerland wordt melding gemaakt van Vogelbier.

In het Duits wordt de lijsterbes immers vogelbeere genoemd (zie https://de.wikipedia.org/wiki/Vogelbeere).


Als ik op de website van www.vogelbraeu.de/startseite.html zoek vind ik weinig over de lijsterbes, evenals op www.biertest-online.de/indexsf3.html?vogelbraeu_pilsner.

Het Finse sathi wordt op smaak gebracht met jeneverbessen (zie www.twortwat.nl/nieuws.detail?item_id=1255271171&type=4&back=1&page=/artikelen), maar onduidelijk is of er ook lijsterbes gebruikt kan worden...

Hier is een recept voor lijsterbeswijn en lijsterbeslikeur te vinden. Op Wikipedia worden ook dergelijke likeuren, wijnen en dergelijke genoemd, maar geen bier....

Here is a simple recipe for rowan berry wine (http://www.celtnet.org.uk/recipes/brewing/fetch-recipe.php?rid=rowan-berry-wine). I'm very curious as to what it tastes like. Rowan's one of those fruits that has a pleasant taste in there somewhere, if you could only get past the awful bitterness (www.bushcraftuk.com/forum/archive/index.php/t-32559.html).

I remember my Uncle once telling me, many years ago, that you could make a type of beer from Rowan Berries, but can't find a recipe for it anywhere. I was sure he used to mash them all up in a large barrel on the farm, but the rest of the process was all magic as far as I was concerned at my then tender young age! I might be confusing it with one the many other concoctions he produced though. Is this just my imagination running wild or could this be a better way to use them than the mountains of jelly we normally make! (www.bushcraftuk.com/forum/archive/index.php/t-32559.html)

gregorach
06-08-2008, 09:45
Well, I'm a home brewer... And I have no idea how you'd use rowan berries in an ale. However, if we're talking a traditional old-fashioned ale that means no hops, so perhaps the berries were used to provide bitterness and some preservative qualities. Given the relative crudeness of traditional brewing techniques it's probably not that complex, but it would take quite a lot of experimentation to find a good approach, and the result probably wouldn't be to modern tastes.
[Technically, the term "ale" always used to refer to an unhopped fermented malt drink, while "beer" is the hopped version. It's only in the last century or so that the two terms have come to be more-or-less interchangeable.]  (www.bushcraftuk.com/forum/archive/index.php/t-32559.html)

We have lots of rowan (mountain ash) aka Sorbus aucuparia trees around here so I like to use the berries in my next experimental beer.
Any ideas, what is the best way to go?
I am going to make a small experimental patch and use 10 l of IPA wort.
1) Crushing some in to a juice, heating it to 80C?, cooling and then adding to fermenter.
2) adding berries to the wort at flame out (this is going to be tricky because I need to transfer wort to second pot before that)
3) adding heated juice to wort at flame out - again, I need to transfer the wort but this is probably better than cooling wort and the juice.
Bottom line is, I have no idea what is the best way to go about it and looks like I need your help.
Cheers!
EDIT: To make juice, I need to boil the berries for about 20 min - 1 kg of berries in 0,7 l of water. Usually 500 g of sugar is added to make it sweet (www.homebrewtalk.com/showthread.php?t=490264).

Clockwork Wild Rowan Ale  (RETIRED)
Formerly brewed at Clockwork (Maclay)
Style: Golden Ale/Blond Ale
Glasgow, Scotland
Serve in English pint, Shaker
ABV: 4.1%
COMMERCIAL DESCRIPTION
Cask; Special.
SilkTork (5552) - Southampton, United Kingdom, Hampshire, ENGLAND - JAN 15, 2005
Dec, 2004: Clockwork, Glasgow. Sharp carbonation on a thin, clean lagerish beer of little interest. Some acidic fruit flavours - gooseberry? (www.ratebeer.com/beer/clockwork-wild-rowan-ale/5673/)

Quantum Rowanberry Sour
Brewed by Quantum
Style: Sour/Wild Ale
Stockport, England
Serve in Snifter, Tulip, Tumbler
ABV: 4.5%
COMMERCIAL DESCRIPTION
Keg;
minutemat (4391) - Shrewsbury, Shropshire, ENGLAND - JUL 25, 2016
Keg @ Birmingham Beer Bash 2016. Pours murky orange, thin white head. Aroma is peculiar sour berries. Taste is rather tangy and sour with an odd sharp thorny fruit element. Not familiar with rowanberries, but not sure I’d search out for them after trying this.
jmgreenuk (7780) - Kuala Lumpur, MALAYSIA - JUL 24, 2016
Tap at the Birmingham Beer Bash 2016. Poured a hazy straw colour with a thin broken white head. The aroma is big malt vinegar. The flavour is moderate sour with a smooth malt, yeast, light tart citrus palate. Medium bodied with soft carbonation.
niquillis (2344) - Stoke on Trent, Staffordshire, ENGLAND - FEB 4, 2016
Bottle from Otters Tears, Burslem. Pours very pale gold with white head. Bit watery, some yoghurt, not very sour really. Pleasant enough.
Beersiveknown (5062) - NORTHERN IRELAND - OCT 15, 2015
keg@IMMBC15
super sharp, earthy berry skins, clean, dry, hazy tart citrussy, berry sharpness
Travlr (21563) - Charlotte, North Carolina, USA - OCT 14, 2015
Draft at IMBC 2015. Cloudy yellow color, big fluffy white head. Aroma of dusty poptarts (seriously). Taste is sour berries, tart finish. Decent (www.ratebeer.com/beer/quantum-rowanberry-sour/366787/).

Rowan Tree Celtic Red Ale II
Method: Extract
Style: Irish Red Ale
Boil Time: 60 min
Batch Size: 5 gallons (fermentor volume)
Boil Size: 2.5 gallons
Boil Gravity: 1.098 (recipe based estimate)
Efficiency: 35% (steeping grains only)
Original Gravity: 1.049
Final Gravity: 1.014
ABV (standard): 4.52%
IBU (tinseth): 24.49
SRM (morey): 14.34
(www.brewersfriend.com/homebrew/recipe/view/99192/rowan-tree-celtic-red-ale-ii)

Bij al dat 'rowan' moet ik wel een beetje denken aan de komiek Rowan Atkinson:


Er is een regel die zegt: "alles dat kan rotten is ook vergistbaar...". Daar horen dus zeker al het fruit en de andere vruchten en granen bij. ( het "verrotten" is tenslotte ook een vergistingsproces !!! ).
Wat is nu eigenlijk fruit en wanneer is het een groente? Volgens de zg. "specialisten" is fruit een vrucht die is ontstaan uit een bevruchte bloem. Al de rest zijn "groenten". Maar wat dan met de tomaat en de banaan? Dan zou de tomaat bij het fruit horen en de banaan een groente zijn...! Nuja, voor ons speelt het geen rol ...als er maar drinkbare alcohol van kan geproduceerd worden....de rest laten we over aan de "taalmaniakken".
Indien men alcohol (of wijnen) wil produceren van fruit is het best om de harde kernen, pitten en de stelen te verwijderen alvorens te laten vergisten (bv pruimen, kersen, krieken, aprikozen,...). De kernen en stelen produceren metanol tijdens het gistproces en deze is GIFTIG. Dit heeft niets te maken met het "op smaak brengen" van alcohol met zaden en/of pitten. Hierbij is geen sprake van gisting…!...Vruchten die veel suikers bevatten zijn bv. druiven, bananen alsmede de minder bekende rozebottels en lijsterbessen. Voor het aanmaken van fruitwijn met fruit als basisgrondstof is de zuurtegraad en de zg. Oechsle-waarde van  belang. Voor stookwijn is het suikergehalte het belangrijkste. De meeste fruitsoorten bevatten pectine ...Voor vruchten met relatief hoge pectinewaarden zoals bv. bij kersen, kweeperen, braambessen. peren, appels en pruimen  voegt men best wat pectolase toe. Pectolase zet de pectine om waardoor het fruit beter vergistbaar is met een hogere opbrengst tot gevolg. Voeg dit toe aan de fruitmost vóór het gistproces en laat enige tijd werken. Pectolase is overal verkrijgbaar (http://home.scarlet.be/pedroalco/Praktisch_Stoken/Stoken_met_fruit_of_Granen/stoken_met_fruit_of_granen.html).

lijsterbes
23 % suiker
98 mgr/ltr vit. C
0,2 gr/kg tannine
0,6 gr/kg pectine
(http://home.scarlet.be/pedroalco/Praktisch_Stoken/Stoken_met_fruit_of_Granen/stoken_met_fruit_of_granen.html) Het schijnt ook een hoge zuurgraad te hebben (zie www.despaansevlieg.nl/begrippen_wijn_maken.php)

Hmmm, misschien een keer bier brouwen met lijsterbes? Is maar een idee...

Geen opmerkingen:

Een reactie posten